وَ إِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَأَنَّهُ ظُلَّةٌ وَ ظَنُّوا أَنَّهُ واقِعٌ بِهِمْ ؛ خُذُوا ما آتَيْناكُمْ بِقُوَّةٍ وَ اذْكُرُوا ما فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
« 1 » .
در اين مقطع از داستان حضرت موسى عليه السّلام در قرآن كريم ، چند مطلب قابل توجّه است :
نخست اين كه ، داستان ، در اين مقطع ، در عرض بيان مجموعى داستانهاى نوح و هود و لوط و شعيب عليهم السّلام آمده است ، و تقريبا ، شكل دعوت و تكذيب و كيفر مكذّبين در همهء اين داستانها يكسان است .
دوم اين كه ، اين بيان مجموعى قصص انبيا ، در سورهء مباركهء اعراف ، در سياق ديگرى جايگزين شده است كه طىّ آن سياق ، قرآن كريم در مقام بيان حقيقت و چگونگى حشر و نشر مخلوقات است ، و اين كه جنّ و انس به صورت امّتها و ملّتهاى كامل ، همه در يك سطح و يكنواخت ، محشور مىگردند ، در حالى كه بعضى از اين امّتها يكديگر را لعنت مىكنند و ناسزا مىگويند ، و بعضى ديگر نسبت به هم عشق مىورزند و ابراز محبّت مىكنند :
قالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ فِي النَّارِ ، كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَها ؛ حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً قالَتْ أُخْراهُمْ لِأُولاهُمْ : رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ ، قالَ : لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ
« 2 » .
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيها خالِدُونَ . وَ نَزَعْنا ما فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهارُ وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّهُ ، لَقَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ ، وَ نُودُوا أَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوها بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
« 3 » .
آن گاه ، به دنبال اين آيات ، قرآن كريم ، صحنههاى متعدّدى از حشر و نشر جنّ و انس را به معرض توضيح و بيان مىگذارد ، و بعضى از مسايل را كه مربوط به احوال همهء انسانها در آن گيرودار مىشود ، مطرح مىكند . از جمله اين كه ، همگان گفتارها و دعوتهاى پيامبران الهى را در آنچه بشارت دادهاند ، و در آنچه بر حذر داشتهاند ، تصديق مىكنند .
سوم اين كه ، آيات بيانگر اين قسمت از داستان ، با همهء تفصيلى كه دارند ، و با آن كه
هامش
( 1 ) اعراف / 171
( 2 ) اعراف / 38
( 3 ) اعراف : 42 و 43