اين خود دليل است بر آن كه اين تكرارها در داستان حضرت موسى عليه السّلام در سورههاى مكّى قرآن كريم ، همه به منظور تقويت روحيّهء پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و مسلمانان ، در رويارويى با حوادث مختلف ، در دوران مكّى دعوت اسلامى ، بوده است ؛ و از جمله ، خاطر نشان ساختن وسعت مفهوم كلّى و پيام فراگير داستان حضرت موسى عليه السّلام و تطبيق آن با رويارويى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله با جبّاران و زورگويان قوم خود ، و تثبيت قواعد و قوانين حاكم بر آن برخوردها و آن روابط ، به گونهاى كه اين حادثه و آن حادثه ، اين موضعگيرى و آن موضعگيرى و اين موقعيّت و آن موقعيّت ديگر فرقى نداشته باشند .
آيات كريمهء سورهء فرقان نيز كه با همين سياق و نسق ، ذيلا ملاحظه مىكنيد ، مىتوانند ناظر به همين تفسير و بيان كه آورديم ، باشند :
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا : لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً ؟ ! كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤادَكَ وَ رَتَّلْناهُ تَرْتِيلًا . وَ لا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْناكَ بِالْحَقِّ وَ أَحْسَنَ تَفْسِيراً . الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلى وُجُوهِهِمْ إِلى جَهَنَّمَ أُوْلئِكَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضَلُّ سَبِيلًا . وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ جَعَلْنا مَعَهُ أَخاهُ هارُونَ وَزِيراً
« 1 » .
چنان كه ملاحظه مىشود ، اين آيات گوياى آنند كه حكمت تدريج نزول و نزول پياپى و متناوب آيات قرآن كريم ، تثبيت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله از يك سوى ، و اداى حقّ مطلب ، و ارائهء بهترين و برترين تفسير از حوادث و وقايع و مسايل ، از سوى ديگر است ؛ و جالبتر اين كه بلافاصله بهترين تفسير و بيان از قصّهء حضرت موسى عليه السّلام و برادرشان هارون عليه السّلام را مىآورد .
وجه سوم ، اين كه دعوت اسلامى در سير تحوّل طولانى خود ، از مراحل متعدّدى گذر كرده ؛ و قرآن كريم نيز دوشادوش اين مراحل سير مىكرده ، و در ارائهها و بيانها و اسلوبهاى گفتار ، با اين مراحل دعوت اسلامى هماهنگى داشته است . همين نكته موجب مىشده كه يك داستان واحد را ، با توجّه به طبيعت دعوت هر مرحله ، و نيز شيوهء بيان عبرتها و مطالب در هر مرحله ، با اسلوبهاى متفاوت ، كوتاه و بلند ، ارائه كند . چنان كه در سبك بيان داستانهاى انبياى الهى مشاهده مىكنيم كه در سورههاى كوتاه مكّى ، به گونهاى بيان مىشوند ، و آن گاه با تفصيلى بيشتر ، بعدها در سورههاى مكّى بعدى يا سورههاى مدنى تكرار مىشوند .
هامش
( 1 ) فرقان / 32 - 35