وسيعى كه اشاره كرديم ؛ نه آن كه قرآن را جز اهل بيت عليهم السّلام كسى نمىفهمد . به همين جهت ، هر جا سخن از « اختصاص » به ميان آمده است ، گاه با قيدهاى « كلّ » و « جميع » همراه است ، « 1 » و گاه با قيد « تفصيل ابعاد اين علم » « 2 » همراه شده است . از اين رو ، اختصاص علم قرآن به اهل بيت عليهم السّلام هيچ گونه منافاتى با آن ندارد كه قرآن هدايت كنندهء بشريّت و تمامى مردمان باشد ؛ مردم همواره مىتوانند مطابق ضوابط و قواعد علمى صحيح ، قرآن را بفهمند و به آن مراجعه كنند ، و در حدّ شناختى كه از معانى قرآن دارند ، از معارف قرآنى بهره جويند .
نكتهء دوم ، اين كه اهل بيت عليهم السّلام در بسيارى از اين روايات در صدد آن بودهاند كه با واقعيّت مخاطرهانگيزى كه برخى از مفسّران قرآن ، با آن درگير بودند ، روياروى شوند : مفسّرانى كه در مقام تفسير قرآن به « رأى » و « ظنّ » تكيه مىكردند ، و به ضوابط علمى و سنّت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و عترت طاهره عليهم السّلام كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله آنان را مرجع مسلمين و ثقل دوم قرار داده بود كه هيچ گاه از قرآن جدايى نمىبينند ، مراجعه نمىكردند . حاصل مطلب اين كه اهل بيت عليهم السّلام عدول جماعتى از مسلمانان را از « علم » به « ظنّ » ، كه بنا به اجماع مسلمين جايز نيست ، مورد سرزنش و نكوهش قرار مىدادهاند .
نكتهء سوم ، اين كه هر گاه « تفسير » را به آن معناى وسيعى كه اشاره كرديم ، بگيريم ، طبيعى خواهد بود كه اين نوع اختصاص به « علم تفسير » از آن اهل بيت عليهم السّلام باشد .
همان گونه كه همه پذيرفتهاند كه روزگارى اين نوع از اختصاص از آن يوسف عليه السّلام ، يكى از انبياء بنى اسرائيل ، يا از آن بندهاى از بندگان شايستهء خداوند ، كه خداوند علم و معرفت به او داده است ، بوده ؛ و اكنون نيز مىتواند از آن ائمّهء طاهرين عليهم السّلام كه وارثان علم پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله اند ، باشد .
از طرف ديگر ، دليلى نداريم كه قواعد و ضوابطى براى اين نوع اطّلاعات و معلومات وجود داشته باشد كه از اين طريق بتوان از آنها مطلع گرديد يا آنها را تعلّم كرد ؛ چنان كه علّامه طباطبايى رحمه اللّه در پى آنند كه بر اين عقيده قرار گيرند ؛ بلكه اين علم از مقولهء امور غيبى
هامش
( 1 ) نك : كافى ، 1 / 228 ، ح 1 و 2 ؛ 1 / 229 ، ح 5 ؛ 1 / 257 ، ح 3 .
( 2 ) نك : وسائل الشيعه ، 18 / 135 ، ح 23 ؛ 18 / 136 ، ح 25 ؛ 18 / 141 ، ح 39 .