ب ) آن دسته از اطّلاعات قرآنى كه مربوط به تفاصيل شريعت اسلام مىباشد ، خواه در ارتباط با آن موضوعات شرعى كه قرآن كريم به آنها پرداخته است ، و خواه آن موضوعات شرعى كه به مسايل جديد و مستحدث از زندگى اسلامى مسلمانان مربوط مىشوند ؛ و حضرت امام على عليه السّلام و فرزندان ايشان ائمّهء معصومين عليهم السّلام از حضرت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اين قبيل اطّلاعات قرآنى را دقيقا فرا گرفتهاند .
ج ) تطبيق دقيق مفاهيم و سنّتها و سرگذشتهايى كه قرآن كريم به آنها اشاره كرده است ، و تشخيص كامل و صحيح مصداقها و موضوعات خارجى و بيرونى آنها ، و برآيندى كه همهء اوضاع اجتماعى و سياسى در حركت جامعهء اسلامى در دورانها و زمانهاى مختلف به آن باز مىگردد ( تؤل اليها ) .
د ) تمثيل و تشبيه مضامين قرآنى و امثال و مفردات قرآن كريم ، از قبيل مثلهايى كه قرآن كريم ، به گونهء مفهومى زده است ، يا از طريق اشاره به حوادث و وقايع زندگانى پيشينيان ، به گونهاى كه با حوادث عصر رسالت منطبق گردد . امامان اهل بيت عليهم السّلام نيز چنين مثلهايى زدهاند ، و نصوص قرآنى را بر حوادثى كه در عصر رسالت يا دورانهاى بعدى جريان داشته است تطبيق كردهاند . علم اين نوع تفسير به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و امامان معصوم از اهل بيت آن حضرت عليهم السّلام اختصاص دارد .
در اينجا ، به مجموعهاى از روايات مربوط به اين مجموعه اخبار ، كه توضيح داديم ، اشاره مىكنيم :
1 . محمّد بن حسن صفّار در بصائر الدرجات به سند معتبر از فضيل بن يسار روايت كرده است كه گفت :
از حضرت امام محمّد باقر عليه السّلام پرسيدم : معناى اين روايت چيست كه مىگويد : « ما من القرآن آية الّا و لها ظهر و بطن » ؟ فرمودند : « ظهره تنزيله و بطنه تأويله ، منه ما قد مضى و منه ما لم يكن ، يجرى كما تجرى الشمس و القمر كلّما جاء تأويل شىء يكون على الاموات كما يكون على الاحياء ، قال اللّه :
وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ
« 1 »
هامش
( 1 ) آل عمران / 7