سازندگى كه قرآن در مقام اجراى آن است ، مرتبط مىگردد . قرآن براى آن نازل نشده است كه يك كتاب علمى باشد و علما آن را بخوانند و تدريس كنند ؛ بلكه قرآن نازل شده تا انسانيّت را دگرگون سازد ، و از نو بسازد ، و بناى انسانيّت را بر روى برترين پايهها و بنيادها قرار دهد ؛ و كار تغيير و انقلاب ، تدريجگرايى را مىطلبد .
ج ) در قرآن كريم ، بسيارى از قوانين شرع و مفاهيم تمدّن را كه از سوى شريعتهاى آسمانى پيشين همانند يهوديّت و نصرانيّت ، پذيرفته شده بوده است ، مىيابيم ؛ كه گاه ، براى كسانى كه قرآن را بر اساس يك مبنا و قاعدهء غلط مورد مطالعه قرار دادهاند ، اين پندار به وجود مىآيد كه قرآن در اين ارتباط تحت تأثير اين اديان قرار گرفته است ، و اين تأثيرپذيرى ، نخست پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله را توجيه كرده و سپس در خود قرآن نيز انعكاس يافته است . امّا ، واقع مطلب اين است كه بر اساس يك مفهوم و برداشت صحيح از قرآن ، قرآن نمايندهء اسلام است . اسلام نيز امتداد رسالتهاى آسمانى و خاتم آنها مىباشد ، و طبيعى است كه رسالت خاتم بر بسيارى از محتواهاى رسالتهاى آسمانى پيشين مشتمل بوده باشد ، و در ضمن جنبههايى را كه با تغيير و تحوّلات روانى ، فكرى و اجتماعى مردم عصر و زمان نزول قرآن نسبت به زمان نزول اديان گذشته ، سازگار نمىآيد ، نسخ كند . زيرا ، منبع و سرچشمهء همهء اين رسالتها يكى است ، و آن خداوند سبحان است ؛ بويژه ، اگر در نظر بگيريم كه اسلام خود به اين وحدت منابع اديان ايمان دارد و آن را مورد تأكيد قرار مىدهد .
شرط دوم : پس از احراز سلامت و صحّت قاعدهء اساسى در فهم و ارزيابى قرآن ، بايد در شخص مفسّر سطح بالايى از آشنايى با زبان عربى و نظام و اسلوب بيان آن موجود باشد .
زيرا ، قرآن مطابق اين نظام آمده است ، و اگر نزد ما ، تصويرى از نظام عمومى زبان عربى نباشد ، نخواهيم توانست معانى قرآن را در اختيار بگيريم . بنابراين ، مفسّر نيازمند آشنايى با علم نحو و صرف و معانى و بيان و ديگر علوم عربى است ، و قدر لازم از واجد بودن اين شرط ، بسته به جنبههاى مختلفى كه مفسّر در قرآن مىخواهد به آنها بپردازد ، متفاوت مىگردد . مثلا ، وقتى مفسّر مىخواهد « فقه القرآن » را مطالعه كند ، به آن درجهاى كه مفسّر به هنگام مطالعهء فنّ داستانسرايى در قرآن يا مجاز در قرآن نياز دارد ، احتياج به تعمق در اسرار زبان عربى ندارد .
علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 253
مساهمون: السيد محمد باقر الحكيم
ص٢٥٣