آن كه به يك فرد انسانى توانايى آوردن همانند قرآن را بدهد ، امّا عملا چنين نكرده است ؛ اين به معناى آن نيست كه قرآن كريم معجزه نيست . زيرا ، هدف اساسى از معجزه دلالت آن است ، و ناگزير اين دلالت را بايد داشته باشد ؛ و عنصر تحدّى تا زمانى در چنين معجزهاى موجود است كه از توان بالفعل انسان معمولى و عادى خارج باشد ، و چنين چيزى را در ارتباط با همهء معجزات انبيا يا هر معجزهء قابل تصوّر ديگرى ، مىتوان ادّعا كرد .
شبههء پنجم
يكى از مستندات اساسى اعجاز قرآن ، ناتوانى عربها بر معارضه با آن ، به رغم تحدّى مكرّر قرآن كريم در برابر آنان ، مىباشد ؛ امّا ، آيا عربها حقيقتا توانايى بر معارضهء وى نداشتند ؟
يا اين كه عوامل بيرونى ديگرى آنان را از تحقّق بخشيدن اين معارضه بازداشت ! به دنبال طرح اين پرسش ، كه در واقع قصد دارند پاسخش را در اذهان تثبيت كنند ، مىخواهند بگويند كه عوامل مشخّصى جاهليان را از تحقّق بخشيدن به اين معارضه باز داشته است ، و آن عوامل عبارتند از اين كه ، عرب زبانان معاصر دعوت نبوى يا نزديك به زمان نزول قرآن ، از ترس جان و براى حفظ اموالشان ، با قرآن كريم به معارضه نپرداختند .
چرا كه مسلمانان با سلطهء دينى حكومت را قبضه كرده بودند ، و با هر كس كه با اسلام دشمنى مىكرد يا مخالفتى ابراز مىكرد مىجنگيدند ، و بىشك معارضه با قرآن در نظر حكومت آشكارترين نوع دشمنى و مخالفت به حساب مىآمد . هنگامى هم كه قدرت سياسى به امويان منتقل شد ، كه چندان اهتمام به محافظت از اسلام و رعايت تعهّدات اسلامى نداشتند ، ميدان براى كسانى كه مىخواستند با قرآن معارضه كنند ، باز شد ؛ امّا ، ديگر قرآن ، پس از آن مدّت ، در زندگى مسلمانان جا افتاده بود ، و همگان با اسلوب ويژه و شيوهء ارائهء مخصوص قرآن در پرتو زيبايى الفاظ و متانت معانى ، انس برقرار كرده ، و مردم از انديشهء معارضه با آن منصرف شده بودند ، زيرا ديگر در رديف مسايل روزمره آنان قرار گرفته بود .
پاسخ به اين شبهه در گرو ملاحظهء نكات ذيل است :
اوّلا ، تحدّى قرآن كريم در برابر مشركان از آغاز دعوت ، و در شرايطى بود كه اسلام در