كارهاى ساده تشكيل شده است ، مانند پروژههاى ساختمانى ، صنعتى و هنرى ، هرگز بر نمىآيند .
« صرفه » در اعجاز قرآنى
چه بسا همين شبهه يا توهّم ، جماعتى از متكلّمان مسلمان را - مانند نظّام و اهل مكتب او بنا بر آنچه به او نسبت دادهاند - واداشت تا پديدهء اعجاز قرآن را به نوعى « صرفه » تفسير كنند . « 1 » اينان ، چه بسا تحت تأثير همين توهّم - پنداشتند كه توانايى برآوردن همانند قرآن كريم فراوان است ؛ امّا اين كه عملا اشخاص فراوانى وجود ندارند كه همانند قرآن را بياورند ، در نتيجهء دخالت مستقيم خداوند است كه آنان را از معارضه و مسابقه با قرآن باز داشته است .
بطلان اين گونه تفسير كردن پديدهء اعجاز آشكار است ؛ البتّه ، اگر منظورشان از فراهم بودن قدرت بر آوردن نزد بعضى از مردم ، اين باشد كه عملا اين قدرت را دارند ، امّا خداوند آنان را از همان مرحلهء ذهن از پرداختن به اين كار باز مىدارد ؛ زيرا :
1 . معارضه با قرآن از سوى بعضى از افراد صورت گرفته و به شكست و رسوايى كشيده است . چنان كه بسيارى از روايات تاريخى گوياى آن است ، و در همين سنوات اخير نيز از سوى برخى مبلّغان مسيحى روى داده است .
2 . صرف اذهان ، تنها پس از نزول قرآن كريم قابل فرض است . امّا پيش از نزول قرآن ، صرفه معنايى نداشت ؛ زيرا ، قرآن وجود نداشت . به همين جهت ، و به خاطر اطمينان حاصل كردن از اعجاز قرآن ، چارهاى نداريم جز آن كه قرآن را با متون عربى پيش از آن مقايسه كنيم ، و ملاحظه كنيم كه امتيازات در قرآن فراوان است به گونهاى كه مقايسهء آن با اين متون ممكن نيست ، بلكه قرآن برتر از همهء آنهاست . چنان كه در مبحث اعجاز ديديم .
آرى ، اگر قائلان به صرفه ، منظورشان اين بوده باشد كه خداوند سبحان قدرت دارد بر
هامش
( 1 ) مذهب « صرفه » مبنى بر اين فرض است كه مردم يا دست كم بلغاى بشر ، قادرند بر آن كه همانند قرآن را يا دست كم همانند يك سورهء قرآن را بياورند ؛ و اين كه عملا به رغم تحدّى قرآن در برابر آنان همانند قرآن را نياوردهاند به خاطر آن بوده است كه خداوند متعال ، به قدرت خود ، آنان را از اين كار بازداشته است .