انعقد عليها الإجماع بل الضرورة : أنّ ترتّب الآثار علي الحقائق الظاهريّة يختلف بالنسبة إلى الأشخاص ؛ فإنّ ملاقاة الماء القليل للنّجاسة سبب لتنجّسه عند واحد دون غيره ، و كذا قطع الحلقوم للتذكية ، و العقد الفارسيّ للتمليك أو الزوجيّة .
ترجمه
ملاك مشهور در صحّت و يا عدم صحت معاملات جاهل مقصّر
امّا معاملات :
مشهور در معاملات ( جاهل ) اين است كه : معيار و ميزان اصلى در آنها ، مطابقت و يا مخالفت آنها با واقع است ، خواه معامله از يكى از دو طريق يعنى اجتهاد و تقليد واقع شده باشد يا نه ، بدون اجتهاد و تقليد ( معامله را انجام داده باشد ) و مطابقت آن با واقع اتفاق افتاده باشد ، چرا كه معاملات از قبيل اسباب براى امور شرعيه است ( فى المثل : قطع رگهاى چهارگانه گوسفند سبب شرعى است براى حليت ذبيحه و يا فلان عقد كذائى سبب است براى حصول نقل و انتقال و لذا سبب غير قابل انفكاك از مسبب است ) ، و لذا علم و جهل ، مدخليتى در تأثير اسباب و ترتّب مسبّبات برآن اسباب ندارند .
بنابراين :
كسى كه زنى را عقد مىكند ، درحالىكه تأثير آن عقد را در حليت مباشرت ( با آن زن ) نمىكند ( يعنى نمىداند كه اينكه آيا با اين عقدى كه جارى كرد ، اين زن به اين مرد حلال شد يا نه ؟ ) ، پس بلافاصله ، صحت آن عقد كشف شده در صحّتش از حين وقوعش كفايت مىكند .
و اينچنين است حكمش اگر عدم صحت ( يعنى فسادش ) كشف شود كه در نتيجه حكم فاسد ( بودنش ) از حين وقوعش ، برآن مترتّب مىشود .
و همچنين است كسى كه ذبيحهاى را با بريدن دو ركش ذبح كرده ، سپس كشف مىشود كه ذبحش صحيح بوده است يا فاسد .
حال :
اگر ( اين جاهل مقصّر گوش نكرد و ) اثرى را قبل از انكشاف برآن عمل مترتّب نمود پس حكمش در عقاب همان مطلبى است كه ( در آن گفته شد كه ملاك اين است كه ) عملش ( مطابق