بفرماييد حكم ترك تفحّص در صورتى كه سبب ترك واجب مشروط يا موقت شود از نظر امام خمينى چيست ؟
مىفرمايند : رأى محقّقانه اين است كه درهرصورت ، چه وجوب فعلى دانسته شود و واجب استقبالى ، و چه وجوب مقيد به وجود شرط و وقت دانسته شود ، استحقاق عقاب دارد ؛ چه ما ديدگاه مشهور را كه ملاك كيفر را ترك تكليفى مىداند ، بپذيريم يا نپذيريم . چنان كه فرقى نمىكند كه مناط و ملاك وجوب تفحّص ، جنبه مقدّميت آن باشد ، يا نباشد .
پس : اگر نظريه مشهور را در وجوب مشروط بپذيريم و وجوب را مشروط به وجود شرط بدانيم و نيز قائل به وجوب مقدّمى شويم ، خواهيم گفت :
وجوب مقدّمه همانند وجوب ذى المقدّمه ، داراى مبادى و مقدّمات مخصوص به خود مىباشد ؛ كه اگر اين مبادى و مقدّمات وجود يابد ، وجوب تحقّق پيدا مىكند ، و در غير اين صورت واجب نخواهد بود ، چه ذى المقدمه فعلا واجب باشد يا نه .
بنابراين :
1 - اگر قائل به وجوب مقدّمه شديم و تلازم ميان آن و ذى المقدّمه را پذيرفتيم مىگوييم :
هروقت مولى توقف واجب مشروط بر چيزى را قبل از آمدن شرط آن تصور نمود به نحوى كه اگر بنده آن را در زمان حاضر بجا نياورد ، موجب از ميان رفتن قدرت او در زمان به وجود آمدن شرط آن شود ، بدون شك اراده مولى ، از باب مناط و ملاك مقدّميت ، به ايجاد آن شىء تعلّق گرفته است . چرا ؟
زيرا مبادى اراده مقدّميه ، كه عبارتند از : تصوّر و تصديق به فايده و . . . حاصل شده است و تحقّق نيافتن وجوب آن در زمان حاضر ، موجب حاصل نشدن مبادى اراده مقدّمه و واجب نبودن آن نيست .
2 - و اگر قائل به وجوب مقدّمه نباشيم ، يا اينكه وجوب مقدّمه به مناط و ملاك مقدّمه بودن باشد ، چنان كه در هر دو مسئله ، رأى درست و حق همين است ، باز هم بدون شك ، استحقاق عقوبت دارد . چرا ؟
زيرا عقل و عقلاء حكم مىكنند به اينكه از دست دادن واجب مشروط ، بدون داشتن عذر شرعى ، موجب استحقاق كيفر است و كسى كه مىداند شرط واجب مشروط فردا حاصل مىشود ، ولى در مقدّمات وجودى آن تساهل نمايد و موجب از دست رفتن واجب مشروط شود ، معذور نيست ؛ اگرچه مولى تصريح كند كه واجب مشروط قبل از فرارسيدن شرط آن ، اصلا واجب نيست .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 92
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٩٢