اگر از اين حضرات بپرسيم كه مادّهء افتراق در اينجا چيست ؟ پاسخ مىدهند كه مادّهء افتراق لا ضرر با ساير ادله :
1 - آنجايى است كه ما ساير ادله را در موارد زيادى به كار مىگيريم و حال آنكه به سراغ لا ضرر نمىرويم ، چرا كه اجراى ساير احكام در آن موارد ضررآور نيستند .
فى المثل : در حال عادى و عدم شرايط خاصّهاى كه شما مطرح مىكنيد ، ما برطبق ادله عامه وضو مىگيريم و يا غسل مىكنيم درحالىكه نيازى به قاعدهء لا ضرر نداريم .
2 - و يا بالعكس در مواردى قاعدهء لا ضرر را به كار مىگيريم ، درحالىكه ساير ادله در آنجا جارى نمىشوند .
فى المثل : اگر شما مال كسى را دانسته و عمدا تلف كنى ، بلافاصله قاعدهء من اتلف مال الغير فهو ضامن حضور پيدا مىكند .
3 - و اگر از آنها بپرسيم مادهء اجتماع در اينجا چيست ؟ پاسخ مىدهند كه :
آنجايى است كه لا ضرر با ساير ادله برخورد كرده اصطكاك مىكنند ، فى المثل :
دليل فرموده : فاغسلوا وجوهكم ، شرايط هم ضررى است و دليل خاص مىگويد : لا ضرر و لا ضرار فى الاسلام . يعنى اين عمل ضررآور را مرتكب نشو .
سپس مىگويند :
حال كه در اين مادّهء اجتماع اصطكاك و تعارض پيدا كردند ، ما به دنبال اين هستيم كه ببينيم كداميك بر ديگرى ترجيح دارد ؟
پس از بررسى مىگوييم : به دليل اجماع علما و يا بهكارگيرى ساير مرجّحات از جمله اصل برائت و اصل عدم لزوم و . . . دليل لا ضرر بر ساير عمومات ترجيح دارد .
حاصل مطلب اينكه :
سخن اين بزرگان در اين مسئله و نتيجهگيرى آنان از روى كمتأمّلى و بىدقتى بوده است .
جناب شيخ گواهى هم بر اين ادّعاى خود داريد ؟
بله فراوان و لكن عمده شاهد ما اين است كه :
لا ضرر نظايرى دارد از جمله ادلّهء ( رفع الحرج ) و ( رفع الخطاء و النسيان ) ، و ( نفى السّهو على كثير السّهو ) ، و ( نفى السّبيل على المحسنين ) ، و ( نفى قدرة العبد على شىء ) و نحوها . كه اقتضاى تدبر در آنها اين است كه همهء اينها بر ساير عمومات يعنى ادله عناوين اوليه حكومت دارند ، و لذا لا ضرر نيز همچون اشباه نظائرش حكومت دارد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 300
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٠٠