ابن عطا گويد عبوديّت اندر چهار چيز است ، وفا بجاى آوردن است اندر عهد و حدها نگاهداشتن و به آنچه بود رضا دادن و بر آنچه نبود « 1 » صبر كردن .
عمرو بن عثمان المكّى گويد هيچكس را نديدم از متعبّدان كه من ديدم بمكّه و جايگاههاى ديگر و از آنچه نزديك ما آمدند ، اندر موسمها ، اجتهاد او بيشتر و دائمتر بر عبادت از مزيّن رحمه اللّه و هيچكس را نديدم بتعظيم او كار خدايرا عزّ و جلّ و هيچكس نديدم كه آن سختى بر خويشتن نهاد كه وى ، و بر مردمان آسان فراگرفتى چون وى « 2 » .
[ از استاد ابو على شنيدم كه گفت هيچ نام نيست بزرگتر از عبوديّت و مؤمن را هيچ نام نيست تمامتر از عبوديّت « 3 » ] و از بهر آن خداوند عزّ اسمه اندر وصف پيغمبر صلّى اللّه عليه و سلّم « 4 » شب معراج چنين گفت و شريفترين اوقات او آن شب بود اندر دنيا كه گفت سبحان الّذى اسرى بعبده ليلا ديگر جاى گفت فاوحى الى عبده ما اوحى اگر نامى بودى بزرگتر از عبوديّت ويرا بدان نام خواندى .
و اندرين معنى گفتهاند شعر :
يا عمرو ثارى عند زهرائى * يعرفه السّامع و الرّائى
لا تدعنى الّا بيا عبدها * فانّه اصدق اسمائى
[ و گفتهاند دو چيزست كه چون به ترك او بگوئى بحقيقت عبوديّت رسى ، با لذّت آرام گرفتن و اعتماد كردن بر حركت چون اين دو از تو بيفتاد عبوديّت بجاى آوردى
هامش
( 1 ) - اصل : بود .
( 2 ) - مب : كه هيچكس ازين متعبدان كه من ديدم به مكه و جايگاههاء ديگر از ابو الحسن مزين نبود و هيچكس بتعظيم او نبود و هيچكس نديدم كه آن سختى بر خود نهاده بود كه او . اصل : بمتن عربى نزديكتر است .
( 3 ) - مب : ندارد .
( 4 ) - مب : و خداوند سبحانه و تعالى در وصف پيغمبر عليه السلام .