كردهاند . از استاد ابو على [ دقّاق ] شنيدم رحمه اللّه گفت توبه بر سه قسمت بود ، اوّل وى توبه است ، و اوسط انابت و آخر اوبت و توبه را بدايت كرد و اوبت را نهايت و انابت را واسطه و هر كى توبه كند از بيم عقوبت او صاحب توبه بود و هركه توبه كند بطمع ثواب ، صاحب انابة بود و هركه توبه كند مراعات امر [ را ] نه از بيم عقوبت و نه طمع ثواب « 1 » صاحب اوبت بود .
و گفتهاند توبه صفت مؤمنان بود قال اللّه تعالى و توبوا الى اللّه جميعا ايّها المؤمنون و انابت صفت انبيا بود و آن مقرّبان « 2 » عليهم السّلام قال اللّه تعالى نعم العبد انّه اوّاب .
جنيد گويد توبه را سه معنى بود اوّل ندامت و ديگر عزم بر ترك معاودت و سديگر خويشتن پاك كردن از مظالم و خصومت « 3 » .
سهل بن عبد اللّه گويد توبه ترك تسويف بود .
جنيد گويد از حارث [ محاسبى ] شنيدم كه گفت هرگز نگفتم اللهمّ انّى اسألك التّوبة مگر همه گفتم اسألك شهوة التّوبة .
جنيد گويد روزى اندر نزديك سرى شدم و او را متغيّر ديدم گفتم چبودست ترا گفت جوانى درآمده بود از توبه پرسيد گفتم آنست كى گناه را فراموش نكنى سخن را « 4 » معارضه كرد و گفت توبه فراموش كردن گناهست ، [ جنيد گويد من ] گفتم كار بنزديك من آنست كه اين جوان گفت [ سرى ] گفت چرا گفتم زيرا كه چون من در حال جفا بودم و مرا با حال وفا آورد ياد كردن جفا اندر حال صفا جفا بود خاموش شد .
هامش
( 1 ) - مب : نه از بيم عقوبت را و نه طمع ثواب را .
( 2 ) - اصل : صفت انبيا و مرسلان . مب : مطابق متن عربى است .
( 3 ) - مب : از مظالم خصمان . اصل : با متن عربى مطابق است .
( 4 ) - مب : مرا .