درين كتاب نگاشتن باعث تطويل است . در روضة الصفاى ناصرى كه در عهد او نگاشته شده است تمام خدمات دولتى او مندرج است و صورت معاهدات در آنجا ضبط است . فتح هرات بواسطهء او شد ولى گرفتن انگليس ابوشهر را به او نسبت دادند در عهد او انگليس ابو شهر را تصرف كرد و در آنزمان حاجى ميرزا على اكبر قوام الملك پسر حاجى ابراهيمخان اعتماد الدوله شيرازى بيگلربيگى و پيشكار فارس بود و ميرزا حسنعلى خان ( نصير الملك حاليه ) حكومت بوشهر را داشت و ميرزا آقا خان صدر اعظم شجاع الملك را از جانب خود مأمور بابوشهر كرده بود و در آنجا توقف داشت و ميرزا فتحعلى خان ( صاحبديوان كه كنون والى خراسان است ) پسر حاجى قوام الملك در طهران ميزيست و در دستگاه صدارت ميرزا آقا خان رابطهء مخصوصى داشت و صدر اعظم به او كارهاى شخصى و دولتى رجوع ميكرد و ميرزا فتحعلى خان مذكور در واقع به جهت تقويم و تقويت كارهاى پدر خود حاجى قوام الملك در طهران توقف داشت ، چون خبر رسيد كه انگليس بوشهر را تصرف كرده است ميرزا آقا خان صدر اعظم بحضور رفته عرض كرد كه قوام الملك بواسطهء كشته شدن پدر خود حاجى ابراهيمخان در اين دولت تلافى كرده بوشهر را به تصرف انگليس داد ، ميرزا فتحعلى خان صاحبديوان كه از عملهء خلوت جاسوس داشت برحسب مواضعه به او اين سخن را اخبار دادند ، وى بحضور رفت عرض كرد كه ابو شهر را صدر اعظم بباد داد با سفراى انگليس قرار داده و نوشتهاى به آنها نگاشته است كه اگر بخواهيد هراترا از ايران بگيريد ابوشهر را تصرف كنيد تا ما از در مصالحه بيرون آئيم هرات را بشما واگذار كنيم و شما هم بوشهر را تخليه كنيد كه كار بر وفق مراد شود . و باز ميرزا فتحعلى خان عرضه داشت كه شجاع الملك مأمور صدر اعظم در ابوشهر توقف دارد و اينكارها را صورت داده است برادر من ميرزا حسنعلى خان كه حاكم ابوشهر است اقتدار اين گونه كارها را ندارد . اگرچه درين عرايض اعليحضرت سلطانى بميرزا فتحعلى خان تغيرى فرمودند لكن تعريضشان بصدر اعظم بوده است و اين عرض در مزاج مبارك اثر كرد و از آن روز اسباب عزل صدر اعظم فراهم آمد . از طرف ديگر
صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى ) — صفحة 239
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٢٣٩