چيزى كه ميرزا تقى خان را از كشتن نجات داد ، ازدواج با حضرت عليه عاليه « عزت الدوله » دامت شوكتها بود كه به جهت احترام ايشان در خانه داخل نشدند و منتظر بودند كه او از خانه بيرون آيد و هلاكش سازند ، آخر الامر « ميرزا تقى آقا خان اعتماد الدوله » كه بعدا بصدارت رسيد ، در اين وقت وزارت لشكر داشت و نايب - الصداره بود از جانب اعليحضرت شهريارى باستمالت افواج آمده ، هرطور بود ايشان را ساكت كرد و از اين شورش دست كشيدند و آنها را بنزد « ميرزا تقى خان » بردند و پوزش كردند و باز « ميرزا تقى خان » برحسب مصلحت دولتى ، در صدارت استقلال يافت « 1 » .
روز جمعه ، هفدهم ذيقعدة الحرام هزار و دويست و شصت و چهار ، حسب الامر بفرمود كه فرمان وليعهدى شاهزاده سلطان محمود ميرزا را كه اول فرزند اعليحضرت شهريارى بود نوشتند و به حضور خسروانى خواندند ، او را وليعهد قرار داد و خود ميرزا تقى خان بمنصب و لقب « اتابكى اعظم » وليعهد منصوب شد ، ولى افسوس كه عمر آن شاهزاده امتدادى نداشت در بيست و پنجم جمادى الاخر هزار و دويست و شصت و پنج وفات يافت .
همواره ميرزا تقى خان در خدمتگذارى مشغول بود ، سالار را دفع داد ، كار ميرزا على محمد باب « 2 » كه از سوء تدبير و اهمال « حاجى ميرزا آقاسى » بالا گرفته بود در اين عهد به سياست و تأكيد ميرزا تقى خان دچار آمد و او را در تبريز كشتند .
خلاصه ، ميرزا تقى خان اتابك اعظم خدمات بزرگ بدولت كرد و نام دولت ايران را در خارجه بلند ساخت .
هامش
( 1 ) - براى اطلاع از تفصيل مراجعه شود به تعليقات آخر كتاب
( 2 ) - براى اطلاع از تفصيل مراجعه شود به كتاب « مذاهب ملل متنوعه » تأليف ( نيكلا ) ترجمهء مترجم همايون فرهوشى چاپ اصفهان ، سال 1322 شمسى ، ص 407 . و نيز مراجعه شود به كتاب ( حقايق الاخبار ناصرى ) چاپ حسين خديوجم ص 75