چنين باشد جزاى آنكه با دولت زند پهلو * چنين باشد سزاى آنكه با نعمت كند كفران
كنون شرح نسبت و ابتداى حال ميرزا تقى خان امير نظام اتابك اعظم را شروع كرده و بطور اختصار به كارهاى او اشارتى خواهيم كرد « 1 » .
ميرزا تقى خان اصالت نسب نداشته است كه سلسلهء طايفه و آباء و اجداد او را بگوئيم . در ميان صدور اين ، وزير بزرك مثل ناپلئون در ميان سلاطين بوده است كه مورخين فرنك خواستند نسب او را به جاهاى بزرك انتساب دهند و از او استمزاج و استفسار نسب كردند كه سررشته بدست آرند ، دنبالهء حب و نسب او را به جائى رسانند ، آن پادشاه بزرك جواب داد كه من خود سرسلسلهء نسب سايرين و عنوان ديباچه تواريخ دنيا هستم كه ديگران بايد از روى افتخار نسب خود را به من رسانند من خود را باحدى انتساب نخواهم داد .
و نظير ناپلئون فرانسه « نادر شاه » ايران است كه در زمان او در كنار ابيورد از براى او مولود خانه بنا كردند ، خواستند بدور آن ، كتابهء نگارند و نام نادر و پدر او را
هامش
فراشباشى را كه نسبتا مقام مهمى است به او تفويض نموده و براى آنكه لياقت خود را به ارباب جديدش نشان دهد داوطلب كشتن ولينعمت خود گرديد . . . در نهم ژانويه 1852 صدر اعظم مخلوع طبق معمول براى آنكه خود را به مستحفظين نشان دهد با همسرش ( خواهر ناصر الدين شاه ) آمد و چون تنها شد او را دستگير و دهانش را بستند و به حياط مجاور كشيدند و به كف اطاق انداختند و لباسش را كندند و او را بستند سپس رگهاى بازوان و پاهايش را زدند و رهايش نمودند . . . » مراجعه شود به تاريخ قاجار ، واتسن ، ترجمهء آذرى ص 272
( 1 ) - اصل امير كبير از ده هزاوه است از قراى بلوك فراهان اراك و اين ده تا شهر سلطان آباد ( اراك ) قريب دو فرسنگ فاصله دارد و در جهت شمال غربى اين شهر واقع است . در اين ده تا مدتى خانههائى موجود بوده است كه آنها را به علت تعلق به مرحوم ميرزا تقى خان يا كسان او ، خانههاى ميرزا تقى خانى و محلهء را هم كه خانهها در آنجا قرار داشته محلهء ميرزا تقى خان مىگفتند ( از سفرنامهء عراق ناصر الدين شاه ، ص 63 )
پدر ميرزا تقى خان امير كبير ، كربلائى قربان است كه در عداد خدمتكاران ميرزا بزرگ قائم مقام درآمده و در دستگاه او سمت آشپزى پيدا كرده و بعدها در پيش قائم مقام ثانى ناظر آشپزخانه و در سنين پيرى قاپوچى او بوده است . براى دانستن شرح حال ميرزا تقى خان امير - كبير به تأليف مرحوم عباس اقبال آشتيانى جزو انتشارات دانشگاه تهران مراجعه شود .