پاينده و دشمنش زداينده باد ، در ابتداى سلطنت كه بايد از صدارت نهايت تقويت به عمل آيد « 1 » ، اين وزير را چنان باوج اعلى بردند و طورى زمام اختيار ملك را به دستش سپردند
هامش
عزيمت و به تخت جلوس نمود ، ميرزا تقى خان را بلقب امير نظام و اتابك اعظم ملقب كرده و به صدارت برگزيد . و مدتى نگذشت كه در سال 1268 هجرى قمرى او را معزول كرده و در فين كاشان بفرمان او وى را بقتل رسانيدند .
وقايع مهم سلطنت وى محاصرهء هرات و مداخلهء انگليسها و عهدنامهء پاريس و انهزام تركمنها و اردوكشى به مرو و خوارزم ( 1271 هجرى قمرى ) است و در تمام مراحل موفق بود ولى سياستهاى استعمارى و خشونت انگليسها و حملهء كشتىهاى جنگى نيروى دريائى انگليس و پياده كردن نيروى نظامى در بنادر بوشهر و محمره ( خرمشهر فعلى ) و پيشروى تا اهواز تمام نتايج فتح هرات را خنثى كرد و نتيجه اين شد كه قواى ايران پس از تخليه هرات متعهد شد از مداخله در امور افغانستان چشم بهپوشد و كمى بعد سراسر تركستان و ماوراء النهر را بروسها واگذار نمود و از وقايع ديگر موضوع امتياز رژى است كه اختيار خريدوفروش اجناس دخانيه را به شركت انگليس داده بود ولى با مقاومت مردم و ترغيب علماى آن روز لغو گرديد .
اين پادشاه در سال 1313 هجرى قمرى بسال پنجاهم سلطنت در حرم حضرت عبد العظيم بدست ميرزا رضا كرمانى بضرب گلوله كشته شد .
( 1 ) - نامهء شمارهء 69 مورخه 27 اكتبر 1848 ( پروندهء شمارهء 60 - 138 وزارت امور خارجهء انگلستان ) از فرانت به لرد پالمرستون وزير خارجه :
« عالى جنابا ، با كمال افتخار ترجمهء نامهء كه توسط ميرزا تقى خان امير نظام رسيده و دستخط شاه را دائر بر اينكه اعليحضرت وى را ملقب به لقب « شخص اول » در مملكت كرده و هم - چنين او را مسئول حسن جريان امور دولتى قرار داده است به پيوست اين نامه تقديم مىدارد .
با تقديم احترامات . فرانت .
نامهء امير نظام به كلنل فرانت مورخهء 25 اكتبر 1848 .
دوستا ، مكرما ، اعليحضرت شاه با صدور دستخطى اين جانب را به سمت « شخص اول » مملكت تعيين فرمودهاند چون شما ، يعنى دوست ارجمند ما براى اطلاع از مفاد آن مايل به زيارت دستخط ملوكانه بوديد ، اينك آن را عينا حضور شما فرستادم ، لطفا پس از مطالعه اعاده فرمائيد .
امير نظام .
دستخط شاه بعنوان ميرزا تقى خان :
اميرنظام ،
ما تمام امور ايران را به دست شما سپرديم و شما را مسئول هر خوب و بدى كه اتفاق افتد ، مىدانيم همين امروز شما را شخص اول تعيين و به عدالت و حسن رفتار شما با مردم كمال اعتماد و اطمينان را داريم و به جز شما به هيچ شخص ديگرى چنين اعتمادى نداريم و به همين جهت اين دستخط را نوشتيم . »
مراجعه شود به سلسله مقالات جالب و مهم دربارهء ميرزا تقى خان امير كبير به قلم ( على مشيرى ) در سال 25 مجلهء خواندنيها .