و انيس كرد و جناب حاجى در آن دستگاه به تعليم شاهنشاه غازى محمد شاه « 1 » پرداخت .
قبل از آنكه نايب السلطنه عباس ميرزا ، از اين جهان درگذرد و محمد ميرزا ( محمد شاه غازى ) به ولايت عهدى برسد ، با بودن ساير برادران نايب السلطنه ، جناب حاجى روزى در همان دبستان ، بشارت سلطنت را به شاهنشاه غازى داد و سپرد كه اين امر را مكتوم دارد « 2 » ، چون امر سلطنت به شاهنشاه غازى تعلق يافت ، برحسب مصلحت چندى
هامش
( 1 ) - « چون داراى علوم عقليه و نقليه و حكمت الهى و رياضى و تصوف و عرفان گرديده بود بزرگان آن عصر در آن ملك صحبتش را غنيمت شمردند ، و ميرزا عيسى قائم مقام ، وى را به تعليم فرزندش حاج ميرزا موسى خان برگماشت ، و بعد از چندى در پيشگاه نايب السلطنه ( منظور عباس ميرزا وليعهد فتحعلى شاه است ) معروف شد و وى ، او را به تربيت و تعليم فرزندان خود ، خصوصا محمد شاه مأمور گردانيد و حاج ميرزا آقاسى مدتها به تعليم آن شاهزاده روز گذرانيد و در ضمن وى را به تصوف و عرفان آشنا نمود ، و بطورى كه خود از بزرگان شنيده بود وعدهء سلطنت به او داده . »
نقل از كتاب ( مكارم الآثار ) تأليف ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى ) چاپ اصفهان ، ج اول ص 77
( 2 ) - رضا قلى ميرزا ، نوهء فتحعلى شاه ( پسر حسينعلى ميرزا فرمانفرما ) در سفرنامهء خود چنين مىنويسد :
« . . . پس از اشتهار فوت خاقان خلدآشيان ، بواسطهء محمد رضا ميرزا شاهزاده در تبريز محمد شاه را چندان هوس سلطنت و اين امر خطير در ضمير نبود ، عاقبت به اصرار قائم مقام دعوى سلطنت فرموده ، مجملا اينكه قائم مقام در خفيه با او قرار داد كه از سخن او در هيچ امرى از امور بدر نرود و بدون اذن او حركتى ننمايد تا ديهيم خسروى و اورنگ فرمانروائى بر وى مسلم گردد .
محمد شاه اين عهد را به پيمان ، مؤكد گردانيد و وثيقه در اين خصوص نوشته و قائم - مقام بعد از اطمينان خاطر ، از نزد محمد شاه برخاسته به جهت عوامفريبى اهالى ايران ، خواست كه پاى دول خارجه را در اين خصوص در ميان كشيده باشد ، اين بود كه يكصد هزار تومان از ايلچيان روس و انگريز قرض كرده و به جهت رد تنخواه ايشان را همراه آورده ، خلق ايران كه شنيدند ايلچيان مذكور همراه مىباشند ، تصور كردند كه دولت روس و انگريز هر دو حمايت محمد شاه خواهند كرد . بيشتر ، از اين حسن تدبير ، كار محمد شاه بالا گرفت و همچنين لشكر كشيدن از آذربايجان و حركت لشكر را از آن سامان همگى از جزئى و كلى قائم مقام باعث بوده ، محاسن تدبير را در هر امرى از امور به ظهور مىرسانيد ، و هركس از اعيان و بزرگان ايران كه خدمت محمد شاه آمدند ، تمام به كاغذ و نوشتهء قائم مقام بود . از آن جمله منوچهر خان -