عهد صفويّه و نيز فعاليت مدرسههاى مختلف در منطقهء سيستان تأكيدى ويژه دارد .
افزون بر احياء الملوك ، وى پارهاى از اين توجّهات را در ضمن تذكرهء خير البيان مطرح كرده است « 1 » .
سرايندگان
متن شجرة الملوك بين سالهاى 1206 تا 1221 ق يعنى فاصله و دورهء حكومت ملك ناصر الدّين تا ملك بهرام خان كيانى سروده شده است . چنان كه گذشت اين متن در واقع در دو بخش و طىّ دو دوره سروده شده است . بخش اوّل آن احتمالا توسّط شاعرى صبورى تخلّص آغاز شده است ، زيرا چنان كه در متن آمده ، شاعر پس از مقدمهء كوتاه اوليه ، در ذيل عنوان « سبب تأليف كتاب به حكم نوّاب كامياب » مىنويسد كه در سال 1206 ملك ناصر الدّين كيانى از او خواست تا پيشينهء ملوك را تا روزگار او به نظم درآورد :
چنين گفت آن خسرو نيك پى * كه اسماء پاكان و نيكان كى
ز عهد كيومرث تا اين زمان * كه بودند دانادل و حكمران
چو هستى ثناخوان ما از يقين * به نظمى كه باشد چو درّ ثمين
يكايك نياكان ما برشمار * كه چون بگذرد بعد ما روزگار
ز آغاز و انجام آن داستان * بدانند يكسر كهان و مهان
( شجرة الملوك ، برگ 2 ب )
در اين قسمت ، ضميرى كه توسّط شاعر به كار برده مىشود ، مفرد است و اين خود نشان مىدهد كه احتمالا آغاز سرودن توسّط يك تن از سه سرايندهء اين متن بوده است :
هامش
( 1 ) . تذكرهء خير البيان ، تأليف ملك شاه حسين سيستانى و در برگيرنده شرح زندگى و نمونهء اشعار شاعران ايرانى تا روزگار تأليف كتاب است . اين تذكرهء پراهميّت را آماده چاپ كردهام كه اميد مىرود پس از چاپ شجرة الملوك در دسترس پژوهشگران قرار گيرد . هنگامى كه تيت در اواخر قرن نوزدهم ميلادى به جستجوهاى خويش در سيستان پرداخت ، وجود شمار فراوان ساختمانها و مراكز تمدنى و فرهنگى از جمله مساجد و مدارس او را شگفتزده كرده بود ، تا جايى كه سيستان را در مجموع به موزهاى تشبيه كرده است . براى نمونه نگاه كنيد به : سيستان ، جلد دوم ، ص 47 ، به ويژه ، صص 125 - 127 ، 151 .