كتب خطى عربى كتابخانهء واتيكان تأليف دانشمند شرقشناس ايتاليائى آقاى لوى - دلاويدا
( Prof . G . Levi dela vida )
يافته ، و از آن عكس برداشته است . اين رساله در مجموعهء
Vaticana Arabo 533
قرار دارد و در ماه شعبان 763 يعنى درست صد و پنجاه سال بعد از تأليف اصل ، كتابت شده و مرحوم اقبال در 1331 بهمراهى آقاى سيد محمد هاشمى ، آن كتاب را در تهران بطبع رساندهاند .
بدايع الازمان فى وقايع كرمان
كتاب معروف و متأسفانه ناموجود ديگر افضل ، بدايع الازمان فى وقايع كرمان است كه در حقيقت شاهكار و بزرگترين اثر او محسوب ميشده است .
آنطور كه گفتيم ، چون قسمت عمدهء تاريخ محمد بن ابراهيم اقتباس از بدايع الازمان بوده است ، در باب اين كتاب توضيح بيشترى ميدهيم كه در واقع توضيح دربارهء متن تاريخ سلجوقيان و غز نيز خواهد بود . اين كتاب آنطور كه مرحوم اقبال نوشتهاند : « تا عصر صفويه موجود بوده و هنوز نيز اميد ميرود كه روزى نسخهاى از آن بدست آيد ، متأسفانه فعلا در دسترس ما نيست . در سمط العلى به تلويح ذكرى از آن رفته و گويد : پيش ازين روزگار مملكت سلجوقيان و ديگر متملكان كرمان را تواريخ مبسوط ساختهاند و كارنامهء هريك از ايشان كما ينبغى پرداخته ، و لا سيّما خواجه افضل الدين كاتب ، رحمه اللّه ، مستوفى در قلم آورده « 1 » » .
علاوه بر آن ، ابو القاسم كاشانى نيز در تاريخ خود زبدة التواريخ صريحا نام اين كتاب را ميبرد و تصريح مىكند كه قسمت مربوط به كرمان تاريخ خود را از بدايع الازمان نقل كرده است به اين عنوان : « تاريخ ولايت كرمان و معرفت نواحى و قصبات و ذكر پادشاهان منقول از كتاب بدايع الازمان فى وقايع كرمان » .
جز اين دو كتاب و كتاب تاريخ سلجوقيان ، جاى ديگرى صحبت از اين كتاب بزرگ افضل نيست .
هامش
( 1 ) - سمط العلى چاپ اقبال ، ص 17