كيفيت اين مهاجرت را مفصلتر بگوئيم ؛ او در مورد سفر خود چنين گويد :
« چون دور دولت ملك طغرلشاه درگذشت و هواجم فتن سر برآورد ، علم و علماء را بازار كاسد شد و متاع هنر فاسد ، و كار تحصيل و تعليم در پاى افتاد . و از جهت غلبهء تركان و كثرت امراء نوخاسته ، اهل علم رغبت بتقلد اعمال و ملابست اشغال نمىنمودند ؛ و من بنده را با جملهء ملوك و امراء و وزراء و اشراف اسباب مودت مؤكد بود و سوابق معرفت حاصل . . . چند سال درعمل انشاء امراء و وزراء گذاشتم . و چون غلامان كرمان اين اقدام بىهنگام نمودند و بزرگان و معارف كرمان را هلاك كردند ، راستى را حادثهاى هايل بود و بليتى از غضب حق تعالى نازل ، من بنده از آن بترسيدم و يك دو سر چهارپاى كه داشتم ارزان بفروختم و اگرچه ثقل عيال و قلت مجال ، احتمال اعتزال نميكرد . . . يك سال انزوا اختيار كردم . در سنهء سبعين و خمسمائهء خراجى ( - 577 هجرى ) . . . در كرمان قحطى افتاد . . . مردم كرمان سر در جهان نهادند . من بنده عزيمت خراسان داشتم ، چه از لطف ملك طغانشاه و تربيت او در حق اهل هنر استماع افتاده بود و در حضرت آن پادشاه مگر ذكر من بنده نيز رفته بود ، و نخست رحلتى تا كوبنان كردم تا اسباب آن سفر دراز آنجا بسازم . در كوبنان امير عالم مجاهد الدين را ديدم . . . در اين باب استعانت خواستم . . . گفت : اى فلان ، راه خراسان راهى دور است و ترا ثقل عيال بسيار و كار كرمان چنين نماند ؛ اگر روزى چند با ما در اين باديه بسازى . . . از مصلحت دور نباشد . . . من بنده پنج سال در كوبنان مقيم زاويهء انزوا بودم و از دريچهء اعتبار نظارهء روزگار رسن باز ميكردم . » « 1 »
در اين سالها افضل با يكى از دانشمندان كرمان در مورد قران هفتم مكاتبه كرده بود . اين دانشمند كه افضل الدين با او دوستى سىساله داشته معروف به جمال الدوله ابو الفتح بوده كه ظاهرا در آن ايام در خراسان ميزيسته است . افضل با او مكاتبه و مراوده داشته ، و در وقتى كه اصحاب نجوم پيشبينى طوفان ( سال 581 ) « 2 » كردند و طوفان روى نداد و حتى انورى نيز كه در اين باب رأى داده بود دچار استهزا كرديد ، افضل كرمانى نيز در اين باره با جمال الدوله ابو الفتح مكاتبه كرده است و خود گويد :
هامش
( 1 ) - عقد العلى ص 100
( 2 ) - عدهاى اين قران را در 582 نوشتهاند ، رجوع شود به مقاله آقاى مجتبى مينوى در مجلهء دانشكده ادبيات شماره 4 - سال تحت عنوان اجتماع كواكب