خوبى مراقبت شده است يا خير ؟ اگر وقت كافى باقى مىماند ، اسبها و ساير حيوانات را هم مىآوردند ؛ سگهاى شكارى در اين ميان با پوشش قرمز كوچكى ظاهر مىشدند . گاه چسبيده به دربار جنگ فيلها نيز ترتيب داده مىشد ؛ اين امتياز پايانى فرمانروا بود .
در مناسبتهاى ويژه ، ديوان عام را با قالى و آويختن فرش به ديوار تزيين مىكردند ، و از زمان شاه جهان تخت طاووس نيز كه بر فراز آن سايهبانى حاشيهدوزى شده با مرواريد قرار داشت و ستونى از طلا و گوهر نشان بار آن را تحمل مىكرد ، آورده مىشد . در چنين مناسبتهاى نادرى ، اميران و الا مقام اجازه داشتند روى نشيمنگاههايى پوشيده با شالهاى كشمير به رنگ قرمز تند ، بنشينند . سپس گلاب پاشيده مىشد و گاه نيز رامشگران وارد مىشدند .
تمام اين اعمال در دو ساعت اول پس از طلوع آفتاب انجام مىگرفت . حدود ساعت 10 فرمانروا به ديوان خاص « 1 » مىرفت ، جايى كه او اشخاص برگزيده را مىپذيرفت و راجع به مسائل محرمانه گفتوگو مىكرد . تقاضاهاى مختلف بررسى مىشدند ؛ مأموران مالياتى تسويه حسابهايشان را پيش مىنهادند ؛ گاه كمكهايى براى مستمندان تقسيم مىشد و گاه به گاه نيز فرمانروا آثارى از هنرمندان و صنعتكاران ارزشمند ، نقشههاى ساختمانى ، و از اين قبيل را تماشا مىكرد .
سپس حدود ساعت 30 / 11 در شاه برج « 2 » يا همانطور كه قبلا گفته مىشد ، در غسل خانه « 3 » مسائل خيلى محرمانه در صميمىترين جمع مورد مذاكره قرار مىگرفت . غسل خانه - در واقع محدودهء حمام ، بين ديوان خاص و حرمسراى قصر - فقط براى معدودى قابل ورود بود و فضاهايى داشت كه در آنها خصوصيت مطلق ، محفوظ بود . نام حمام نبايد خوانندگان را دچار اشتباه كند .
حدود ظهر فرمانروا نماز ظهرش را در حرمسراى قصر مىخواند ، جايى كه مورد استقبال خانمها قرار مىگرفت و هديه دريافت مىداشت ؛ در اين ميان عريضههايى از خانمها ، و درخواستهاى كمك به وسيلهء دختران نيازمند به او تقديم مىشدند و او كمى هم غذا مىخورد . حدود ساعت 15 نماز عصر را بجا مىآورد و اگر لازم بود باز هم اجازهء شرفيابى مىداد ( به طورى كه سر توماس رو اظهار مىدارد ) .
شبها ديوان خاص با شمعهاى معطر در شمعدانهاى گرانقيمت نورانى مىشد و فرمانروا مدتى موسيقى گوش مىكرد ، دست كم اين را در مورد شاه جهان مىدانيم . سپس حدود ساعت 20 نماز شب خوانده مىشد و در صورتى كه باز هم كارى وجود داشت اين كار در شاه برج ، اتاقى در درونىترين نقطهء قصر ، انجام مىگرفت . بقيه شب را فرمانروا در حرمسرا سپرى مىكرد ، موسيقى گوش مىداد و كمى غذا
هامش
( 1 ) .diwan - ikhass .( 2 ) .Shahburj .( 3 ) .Ghuslkhana .