شاهنشين كوچكى تعبيه شده بود كه فرمانروا از داخل آن خود را به حاضران نشان مىداده ، و در واقع همانطور كه مصطلح است خود را براى آنان به نمايش مىگذاشته است . او روى تختى پوشيده از بالش قرار مىگرفت ؛ سمت چپ او ، پشت به ديوار ، حاملان پرچم قرار داشتند و پشت تخت خواجهها با پرهاى طاووس او را باد مىزدند . مگس پرانهايى - گاه قرمز رنگ - از موهاى گاو كوهى نيز با دستههايى از طلا يا نقره مورد استفاده قرار مىگرفتند . نگهبانان محافظ ( روى مينياتورها قابل مشاهده نيستند ) كه گاه از ازبكهاى قوى تشكيل مىشدند ، او را احاطه مىكردند . جلاد نيز در دسترس بود ، چون عمل خلاف بلافاصله مجازات مىشد . پايين سطح مسطح تخت شاهى كه ابتدا به وسيلهء نردهاى از چوب و بعدها ساخته شده از نقره محصور بود ، بزرگان حكومت طبق درجات خود حضور داشتند ، چون اين وظيفهء تكتك افرادى بود كه منصبى داشتند . آنها بايد روزانه دوبار ، صبح و شب در شرفيابى دربار حضور پيدا مىكردند . در غير اين صورت جريمهء نقدى مىشدند . با اين حال برخى از آقايان عذر و بهانههايى مىيافتند :
پسر عاصف خان از انجام خدمت در دربار سلطنتى از اين طريق كه تمارض مىكرد ، خوددارى مىورزيد ، و بدينترتيب وسيلهء راحتى و آسايش را فراهم مىآورد . ( 1 )
همه چيز در دربار جزء به جزء تنظيم شده بود . هيچكس اجازه نداشت در حضور فرمانروا بنشيند يا بىاجازه جايش را ترك كند . در روى تصاوير متعدد مىتوان نظم دقيق را از اينكه بزرگان حكومت غالبا مشخص شده با نام ، يكى بعد از ديگرى در كجاى نرده قرار دارند ، تشخيص داد . دستهء موزيك از اتاقهاى واقع در بالاى دروازهء ورودى به افتخار فرمانروا ، نوبت « 1 » ، ( هنگام نواختن كوس و دهل در بارگاه سلاطين ) ، مىنواخته است ، طبلها و دهلها و پنج گروه شيپور ، خبر حضور فرمانروا را اعلام مىداشتند كه مقام و منزلت فرمانروايىاش از چتر « 2 » آراسته با جواهرات و آفتابگير بيضى شكل در كنار تخت سلطنت ، قابل تشخيص بود . درفش جهانگير علامت شير و خورشيد داشت .
اگر مينياتورهاى دورههاى قديم رنگ البسه را رنگارنگ نشان مىدهند ، نتيجهء ممنوعيت پوشيدن لباسهاى قرمز و زرد به دستور اورنگ زيب براى بزرگان حكومتش بوده است ، چون اين رنگها طبق قوانين مذهبى براى مردان نامتناسب بودهاند . آنها اجازه نداشتند لباسهايى با آستين كوتاه يا نيمه بلند بر تن نمايند يا شالى دور گردن آويزان كنند . بديهى است كه جويدن ناس مورد علاقه در حضور فرمانروا نيز ممنوع بوده است - تف كردن شيرهء قرمز رنگ مىتوانسته است در واقع باعث لكههايى در روى زمين يا حتى لباسها
هامش
( 1 ) .nauba .( 2 ) .Chatr .