دستجمعى از ضيافتها و جشنها دوباره ظاهر مىشوند ، حتى اگر نقاش نام و مقام تصوير شدگان را بالاسر يا روى لباسشان ننوشته باشد ، ما بلافاصله اعتماد الدوله را با نيم رخ اشرافى ظريفش مثل ميرزا رستم قندهارى ( يكى از نوههاى شاه طهماسب ) كه چشمهاى آبى رنگش در چهرهء رنگ پريده ، صاف و هموار جا گرفته است تشخيص مىدهيم و مبارك خان حيلهگر را با پوست بسيار روشن ، صورت گرد ، بينى كمى پهن ، و سبيل كوچكش باز مىشناسيم . قابل توجه است كه ابراهيم عادل شاه و قطب الملوك جهانگير فرمانروايان دكنى تقاضاى تصوير چهرهء او را كرده بودند . ( 10 )
به تصاوير تمام قد ، تصاوير نيمتنه ، يا سر و شانه اضافه مىشود كه فرمانروا را آنگونه كه مردم او را ظاهر شده در چهارچوب پنجرهها ديدهاند ، نشان مىدهند .
غالبا بزرگان را سوار بر اسب يا جلوس كرده بر تخت سلطنت يا جايى بلند ، در تصاوير مىيابيم ؛ به آنها تصاوير زيادى اضافه مىشوند كه فرمانروا و ملتزمين ركاب را در دربار نشان مىدهند ، و بويژه زيبا تصاوير خانوادگى هستند كه ما از آنها شيفتگى دلنواز شاهزادگان را نسبت به فرزندانشان تشخيص مىدهيم . ما مىتوانيم بزرگان را هنگام شكار بنگريم ، در حالى كه قدرت و مهارت شخصى تصوير شده بالا برده شده است ، يا فرمانروايان و شاهزادگان را هنگام بازديد از اماكن مقدس يا ملاقات با مردان مقدس مشاهده كنيم . در كنار تصاوير كمى بزرگتر از دربار و اعضايش ، تصاوير كوچكترى حدود 2 * 2 سانتىمتر ساخته مىشده ، كه گاهى از اوقات به عمامه نسبت مىشدند . برخى هم - اگرچه خيلى بندرت - به عنوان نقش برجسته روى عقيق سفيد كنده مىشدند .
در دورهء جهانگير باز هم تحولى خاص يافت مىشود . فرمانروا كه از يك سو به دقيقترين تصوير طبيعت گرايانه علاقه داشت ، از سوى ديگر عاشق كارهاى تمثيلى بود . آنها احتمالا كمى تحت تأثير كارهاى چاپى اروپايى قرار داشتند كه پرتغالىها و انگليسىها به هند آورده بودند . در هر حال جهانگير به نقاشى اروپايى فوق العاده علاقه داشت ؛ نقاشانش تصويرى آورده شده به وسيلهء سر توماس رو را به قدرى شبيه كپى كردند كه باعث اشتباه مىشد ، و سر توماس براى دربار تابلوهاى انگليسى بزرگى سفارش داد كه مينياتوريستها بعدا از آنها الهام گرفتند .
شايد پيكرهاى تمثيلى و شكلهاى عجيب و غريب از عهد كهن كه حتى روى حصارها و ديوارهاى قصر يافت مىشدند از همين طريق آمده باشند . بوقلمون چاق با شكل عجيب با سر كوچك بالدار فرشته ، در محلهايى دور از انتظار ، بيشتر از همه در تصاوير جهانگير ظاهر مىشوند .
او در تابلويى پايش را روى يك كرهء كوچك نهاده است تا محدودهء قدرتش را كه كليد آن را بر كمر دارد ، نشان دهد ؛ فرشتگان كوچك ظريف ، در سقف چادر قابل مشاهده هستند . او در تصوير ديگرى باز هم ايستاده روى يك كره به سر ملك امبر فرماندهء سپاه دكنى كه در مقابل سپاه مغول در دكن شمالى
در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — صفحة 330
مساهمون: آنه مارى شيمل
ص٣٣٠