بيشتر جزييات تشخيص داده شود ، سپس حمزهنامه عظيم در قطع بزرگ كه ساخت آن بيشتر از 15 سال وقت گرفت ، در پى آن آمده است . وقتى كه اين كار عظيم به شدت واقعى با وجود همهء خيالپردازى به پايان رسيد ، سبك اصلى مغولزاده شد .
ما برخى از بزرگترين استادان را نه فقط از امضاهاى خيلى كوچكشان ، بلكه از تصوير تقريبا زندهشان در صفحات پايانى دستنويسها نيز مىشناسيم .
ما آنها را مىبينيم كه چگونه خود را فداى كار كردهاند ؛ نشسته بر روى زمين ، يك زانو را خم كرده تا بدينوسيله - مثل خوشنويسان - بتوانند كاغذ را روى آن قرار دهند . در كنار خود كاسههاى خيلى كوچكى - غالبا پوستهء صدف - براى مواد رنگىشان دارند . قلمموهايشان از پر پرندگان بودند كه به آنها موهاى لطيفى از گلوى يك بچه گربه يا سنجابى كوچك طورى بسته شده بود كه نوك قلم فقط به يك مو ختم مىشده است .
منشأ مواد رنگى ، معدنى ، گياهى يا حيوانى بودند : براى رنگ سفيد ، آهك و سنگ صابون به كار برده مىشد ( با سفيد اصلاحات نيز انجام مىگرفت ، چون براحتى روى رنگ را مىپوشانده است ) ؛ گل اخرا براى قرمز و زرد از خاكهاى متفاوتى تهيه مىشد . از هماتيت هم رنگ قرمز مىساختند . سنگ سبز رنگ مس براى سبز ، سنگ لاجورد و لاجورد ( كه در سنگ مس هم وجود داشت ) براى رنگ آبى مصرف داشت . حشرات بخصوصى براى تهيهء لاك قرمز به كار مىرفتند و رنگ زرد مىتوانست از ادرار گاوى كه برگ درخت انبه مىخورد تهيه شود . ولى از سولفيد آرسنيك نيز رنگ زرد ساخته مىشد . گاهى اوقات براى رنگ مايهء سبز از يكى از توليدات مس كه البته كاغذ را مىخورده است ، استفاده مىكردند .
طلا و نقره بين دو ورق چرم نرم كوبيده ، و سپس با نمك آسياب كرده مىشدند و سپس نمك را شستوشوى مىدادند ؛ اگر رنگ قرمز طلايى مورد درخواست بود ، كمى مس به آن اضافه مىكردند و براى رنگ مايههاى طلايى روشن با نقره مخلوط مىكردند . نقره به آسانى تغيير رنگ مىداد ؛ از اينرو خيلى از سطوح آب ، چشمهها ، و چيزهاى مشابهى كه با نقره نقاشى شدهاند ، به مرور رنگ سياه پيدا كردهاند . برخى از هنرمندان طلا را با جلا دادن يا با ايجاد نقطههاى سوزنى ريز كه از طريق آنها اثر نور خاصى به وجود مىآمد ، برجسته جلوه مىدادهاند . ( 3 )
سنگها و عناصر ديگر در هاونهايى كوبيده و خرد مىشدند تا ثبات كاملا نرمى به دست آورند . در اين ميان سنگها براساس كيفيت انتخاب مىشدند : هرچه تصوير ارزشمندتر مىشد ، همانقدر هم دقيقتر ، مثلا تيرهترين و خالصترين قطعهء لاجورد انتخاب مىشده است .
ساخت و استفادهء انواع مختلف كاغذ نياز به خبرگى داشت . مورد كاربرد ، كاغذ كهنه بود ، از گونى ، پارچهء پنبهاى ، ابريشم ، و گاهى هم از نى يا پوست درختان معينى كاغذ ساخته مىشده است . نقاشان دورهء اكبر
در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — صفحة 326
مساهمون: آنه مارى شيمل
ص٣٢٦