بدائونى نيز از تلاشى براى به نثر درآوردن اين منظومهء حماسى عظيم ( شامل بيش از 50000 مصرع ) ، براى درك راحتتر آن ، گزارش مىكند ، مورخ خشمگين مىنويسد : مثل اينكه بخواهند خطوط ظريف را در پارچهء درشت بافت كرباس ، تغيير شكل دهند . . .
منظومههاى جامى ( ف . 1492 در هرات ) نيز در دربار مغول تذهيب شدهاند و يك دستنويس ارزشمند از محبوبترين منظومههاى حماسى جامى به نام يوسف و زليخا در اختيار شاهزاده كامران سياه روز بود ، در حالى كه اكبر بهارستان « 1 » جامى را داشت . ولى زيباترين دستنويس يوسف و زليخا را جهانگير در سال 1609 از خان خانان عبد الرحيم دريافت داشت كه به وسيلهء مير على استاد خوشنويس هرات نوشته شده بود و داراى مينياتورها و جلدى بسيار عالى بود . ( 9 )
ابو الفضل از منظومههاى حماسى عطار ، ( ف . 1221 ) نامى نمىبرد ، ولى برادرش فيضى ظاهرا عاشق منظومههاى حماسى عارفانهء شاعر ايرانى بوده است ؛ او پس از مرگ پدرشان ، مبارك ، مىخواست براى تسلى ابو الفضل مصيبتنامهء « 2 » عطار را بفرستد ، چون :
از عطار براى درد عزيزان دارو مىآيد ، * چون عطارىاش ويران شده بود ، تسلى خاطرى
قدسى يافت . ( 10 )
ولى اين فقط آثار آموزندهء عربى و فارسى نبود كه به كتابخانهء اكبر راه يافته بود ، آثار ستايشآميز بزرگى مثل كار كاملا دشوار خاقانى ( ف . 1199 ) كه مصرعهايش همواره نقل قول شدهاند و اشعار هموطن كمى مسنترش انصارى ، كه ديوانش با خط ريز دستنويس در روى كاغذى مناسب قلم در سال 1589 در لاهور پايتخت آن زمان ، كپى و با 17 مينياتور ظريف آراسته شده بود ، نيز وجود داشتند .
جهانگير زمانى كه از باغ گلافشان ديدن نمود ، از اين ديوان نقل قول كرده است :
روزى براى شادى ، نشاط و سرور در باغ است . * روزى كه گلسرخها و رايحهء دلانگيز گياهان معطر در انتظارند .
خاك از بوى مشك و عنبر عطرآگين است ، * حاشيههاى باد ملايم عطر را پخش مىكنند . . . ( 11 )
ولى حمزهنامه « 3 » روايتى عاشقانه - دلاورانه ، گويا از ماجراجوييهاى حمزه ، عموى محمد ( ص ) كه به دستور اكبر به شكل كامل مصور شده كه از اهميت زيادى برخوردار بوده است . در پشت 1400 تصوير
هامش
( 1 ) .Baharistan .( 2 ) .Musibatnama .( 3 ) .Hamzanama .