شعر كلاسيك فارسى مشعوف شود ، بلكه گاه و بيگاه مصرعهاى كوچكى به فارسى بسرايد :
اين قطرات شبنم نيستند كه بر گلسرخها مىافتند - * اينها فقط اشكهاى بلبلان هستند .
ابو الفضل متذكر مىشود كه اكبر با علاقهمندى اشعار حافظ را كه با آموزش به طور كامل فرا مىگرفت ، دكلمه مىكرد . او از جلال الدين رومى هم اشعارى دكلمه مىكرده است .
ابو الفضل امكان يك ديد كلى خوشايند به كتابخانهء اكبر را فراهم مىآورد . در آن كار فلسفهء اخلاق با عنوان اخلاق ناصرى وجود دارد كه در يك دستنويس به زيبايى تذهيب شده ، دستكم به صورت بخشهايى به ما رسيده است . ( 2 ) معجون خوشبختى ، امام غزالى و همچنين قابوسنامهء شاهزاده قابوس بن وشمگير - اثرى كه ضمنا گوته نيز به آن علاقهمند بود - نيز جزو كتابها هستند . آثار مربوط به تاريخ مثل جامعهء التواريخ ، رشيد الدين ( ف . 1317 ) بسيار محبوب بودند ، در حالى كه بخشهاى مربوط به فرمانروايان ترك - مغول به سبب سلسلههاى پادشاهى توجه را جلب كرده بودند . تصاوير بخشهاى مربوط به آلان كووا ، جدهء عرفانى مغولان و تصاوير مربوط به آقاباخان از خاندان چنگيز ، دلاوران را با لباس عجيب و غريب با تاجهاى عظيمى از پر نشان مىدهند . ( 3 ) ولى تاريخ برمكيان ، همان خاندان اصيل ايرانى كه در حكومت هارون الرشيد نقش بسيار مهمى را ايفا كرد تا قدرتش را ناگهان از دست داد ، مثل داراب نامه ، داستانى نيمه تاريخى كه ضمنا مهر سليمه همسر اكبر را داشته است ، جاى خود را در كتابخانهء اكبر داشتهاند . مجموعهء غنى از سنت و آموزندهء كليله و دمنه ، داستان حيوانات به زبان هندى ، هم ترجمه شده در هرات با عنوان انوار سهيلى و هم به ترجمهء ابو الفضل با عنوان عيارى دانش در قصر موجود بودند . ( 4 )
بديهى است كه آثار مصلح الدين سعدى ( ف . 1292 در شيراز ) نيز موجود بودند ، گلستان و بوستان جزو آثار كلاسيكى بودهاند كه هر فارسى دانى مىتواند از آنها شكيلترين فرمولبنديها و هنر زندگى عاقلانه را بياموزد . جاى تعجب نيست كه اكبر دستور تهيهء كپى مجللى از گلستان را داد تا كتابخانهء فتح پورسيكرى را بيارايد ؛ زرين قلم ، خوش نويس و مانوهار نقاش در پايان نسخهء دستنويس با قطع بزرگ كه آراسته به پرندگان كوچك بىشمار و مطابق اصل است ، تصوير شدهاند . ( 5 )
كارهاى شاعرانهء طوطى هند امير خسرو ( ف . 1325 ) ، بعضا در كارگاه نقاشى اكبر تذهيب شدهاند . يكى از منظومههاى حماسى و رزمىاش كه واقعهاى معاصر را توصيف مىكند ( دوال رانى خزر خان ) ، مهر سليمه ، شاه جهان ، و اورنگ زيب را بر خود دارد ؛ تقلق نامه دو نسل بعد در زمان حكومت شاه جهان تكميل شد كه شاعر براى آن به دستور فرمانروا با طلا وزن شد . ( 6 ) منظومههاى ديگر امير خسرو به نقاشان مينياتور موضوعهاى فراوانى براى تصاوير خوش آب و رنگ ، مثل خمسه نظامى ( ف . 1209 )