تنظيم كرده بود ، ارج نهاده شد - البته به اين قصد كه فرمانروا به لغو ماليات زيارت كه همواره خارى در چشم هندوها بود ، تشويق شود .
دربارهء ستارهشناسى ، طالعبينى ، و پزشكى آثارى به سانسكريت تأليف شدند ؛ اكبر به وسيلهء علماى سانسكريت با مسائل حقوقى هندوها آشنا شد ؛ تودارمال وزير اقتصاد ، فرهنگ جامعى دربارهء سانسكريت ، ادبياتش و نقش فرهنگى آن گردآورى كرد .
هرچه بيشتر مىگذشت آگاهى از اينكه دانش گرامرى بهتر زبانهاى مختلف مورد استفاده در سرزمين ضرورى است ، بيشتر مىشد و همانطور كه از اواسط قرن 17 تلاش شده بود كه گرامرها و كتابهاى مرجع تركى تأليف شود ، به همانترتيب نيز در زمان حكومت اورنگ زيب گرامر سانسكريت نوشته شد . ( 5 ) ولى قبلا در دورهء حكومت شاه جهان ، شخصى به نام « وادان گارايا » « 1 » ، در سال 1643 يك واژهنامهء فارسى ، عربى ، سانسكريت تأليف كرد كه بيشتر از همه وقف شناخت واژهها و اصطلاحات ستارهشناسى شده بود .
در حالى كه آمارتاكوندا قبلا به بنگالى ترجمه شده بود ، ترجمهء ديگرى در محفل صوفى بزرگ محمد قائوت گوليوارى انجام گرفت ؛ شخصى به نام نظام پانىپاتى « 2 » به كمك دو شاعر ترجمهء خلاصهاى از يوگاواهيشتا پديد آورد و به سليم ( جهانگير ) ، شاهزادهء وليعهد تقديم كرد . يك نسخه از اين اثر كه با تصاوير حالات مختلف يوگا مصور شده است در كتابخانهء چستر بيتى نگهدارى مىشود .
مجموعههاى داستان كه در ترجمههاى مختلف قبلا از طريق دنياى اسلامى به اروپا آمده بودند ، مثل پنچه تنتره « 3 » و هيتوپادسا « 4 » ، در قرن 16 مجددا از سانسكريت ترجمه شدند . پنچه تنتره به عنوان مفرح القلوب منتشر و به همايون اختصاص داده شد . قبلا طوطى نامه تهيه شده به فارسى ، پس از اينكه ضيا الدين نخشبى ( ف . 1350 ) آن را نقل قول كرده بود ، در هند معروف شده بود . اين مجموعه كه در تركيه و اروپا مورد تحسين زياد قرار گرفته بود ، بهطورى كه از دستنويسهاى آراسته به مينياتورها تشخيص داده مىشود ، بايد در دورهء اكبر بسيار محبوب بوده باشد . ( 6 ) اين عينا دربارهء افسانههاى هيتوپادسا كه با عنوان كليله و دمنه از اواخر قرن هشتم با ترجمه عربى در دست بودند ، صدق مىكند كه به دستور اكبر به وسيلهء ابو الفضل تحت عنوان عيارى دانش به فارسى برگردانده شدند ، زيرا روايت قبلا تهيه شده با عنوان انوار سهيلى در دربار حسين بايقرا در هرات ، براى فرمانروا بسيار پيچيده بود . اين اثر
هامش
( 1 ) .Vadangaraya .( 2 ) .NizamPanipati .( 3 ) .Pancatantra .( 4 ) .Hitopadesa .