نخست خرطومها را بر زمين مىگذاشتند ، سپس آنها را بلند كرده و بالاى سر برده و هر دفعه سهبار نعره مىزدند . بينندگان تصور مىكردند كه حيوان طبق آنچه فرمانروا مقرر كرده بود ، اداى احترام مىكند .
چنين توصيفاتى اجازه نمىدهند كه داستان گزارش شدهاى از دربار كاملا غيرواقعى جلوه كند : در دربار شاه غازى الدين حيدر ( 1819 - 1826 ) كه شيعهاى متعصب بود ، بايد فيلى را طورى تربيت كرده باشند كه در دهم محرم هنگام مراسم سوگوارى به ياد قتل امام حسين ( ع ) ، نوهء پيغمبر ، در كربلا ، شروع به نعره زدن مىكرد ، نعرهاى كه به عنوان « واى حسين ، واى حسين » تعبير مىشده است . ( 3 )
ابو الفضل گزارش مىكند كه حيوانات مىآموختند كمان و تفنگ را با خرطومشان حمل كنند و وسايل زمين افتاده را بلند كرده ، به فيلبانشان دهند ، گاه و بيگاه به خرطوم آنها شمشير يا نيزهاى بسته مىشده است .
فيلهاى سلطنتى براساس شكل و رنگ ، شكل سر و طول خرطوم و ساير علايم ديگر به چهار نوع اصلى تقسيم مىشدند ، در حالى كه فيل سفيد زال ( بيشتر صورتى رنگ ) بسيار ارزشمند بود . در زمان شاه جهان ، در سال 1630 چنين فيلى از « پگو » به دربار آورده شد . حيوان نخست جلب توجه نمىكرد ، ولى سپس به حيوانى بىنظير تبديل شد كه كليم ، شاعر دربار شاه جهان ، دربارهاش نوشته است :
فيل سفيدت - خسارتى وارد نمىكند ! - * كسى كه او را نگاه مىكند ، وجد سرش را بلند مىكند !
و وقتى كه شاه جهان ، سرور دنيا سوار او مىشود ، * انگار كه خورشيد از سپيدهء صبح طلوع كرده است ! ( 4 )
بيشيتر « 1 » نقاش داراشكوه وليعهد را سوار بر اين حيوان نجيب نقاشى كرده است .
فيلها براساس خصوصياتشان نيز ردهبندى شده بودند : رام و آرام كه طولانى مدت نگهدارى مىشدند ، مغرور و پرخور و همچنين تنبل نيز وجود داشت كه گاهى از اوقات مىتوانستند وحشى و خطرناك شوند .
از اينرو ياد گرفته مىشد كه نمونههاى نوع مورد تقاضا پرورش داده شوند و از آنجا كه گمان مىرفت فيل مىتواند 120 سال عمر كند ، حيوانات براساس سنشان به هفت گروه تقسيم مىشدند . هر گروه مقدار معينى علوفه دريافت مىداشت كه براساس بزرگى حيوان تفاوت مىكرد . البته فيلهاى شخصى فرمانروا بسيار خوب تغذيه مىشدند : مثلا فيل محبوب اكبر بايد ماهانه 500 روپيه علوفه دريافت داشته باشد ( يك سرباز ساده مواجب ماهانهاى حدود 2 روپيه داشت ! ) . از اينرو جاى تعجب نيست كه ماليات ويژهاى به اسم خوراك فيلان حلقه ، وجود داشت كه براى علوفهء فيلهاى سلطنتى استفاده مىشد . در دورهء اورنگ
هامش
( 1 ) .Bichitr .