ترياك بيش از حد ، خودكشى كردهاند . البته نه فقط دربار ، بلكه عدهء زيادى از شهروندان نيز معتاد به مواد مخدر بودند ، به نحوى كه بدائونى دربارهء مرد جوانى مىنويسد : « باشد كه خداوند او را به خاطر گرفتارى اعتياد ، نخوت ، دروغگويى ، و خودستايىاش دچار ندامت كند ! »
به طورى كه ابو الفضل مىنويسد : در ملوه به كودكان براى آرام شدن ترياك داده مىشد ( چيزى كه علاوه بر اين در شرق معروف است ) . در خاطرات بابر همواره خوانده مىشود كه او و افسرانش خود را با معجون سر حال مىآوردهاند . اين مخدر امروزه نيز شناخته شده است كه از ورز دادن ميوههاى خشكى مثل آلو سياه ، تمبر هندى ، قيسى ، و گاه كمى كنجد تشكيل و با مقدار كمى ترياك مخلوط مىشده است .
چنين معجونى مىتوانست براحتى در لشكركشيها و سفرها همراه برده شود و گاه در مهمانيهاى واقعى به مقدار زياد مصرف شود . همايون پسر بابر نيز به اين مواد علاقهمند بود . اين مواد نه فقط در پزشكى به عنوان داروى مسكن درد مورد مصرف بود ، بلكه به طور كل مواد نشئهآور قابل تأييدى بوده است ، كليم شاعر دربار شاه جهان در شعر كوتاهى تمناى كيف ، همان مواد مخدر مفرح را مىكند . ( 2 ) به هر حال جالب توجه است كه دستكم منابع قديمى صحبتى از بهانگ « 1 » ، حشيش كه لذت آن تا امروز در شبه قاره اشاعه داشته است ، نمىكنند ؛ شايد حشيش در آن زمان مثل امروز بيشتر مورد مصرف دراويش ، نوازندگان ، و مردم عادى بوده است ، چون مينياتورى كه به عنوان تصويرى براى « توليد ، توزيع ، و لذت از تركيبات ترياك » تلقى مىشود و به قرن 17 بازمىگردد ، عدهء زيادى از دراويش و مردم عادى را نشان مىدهد كه با ديگها و كاسهها و چپقهايى سرگرم هستند ، ( 3 ) همانطور كه اكنون هم مىتوان در برخى نقاط ( مثل كنار مقبرهء بولهه شاه « 2 » شاعر پنجابى در كسور « 3 » مشاهده كرد ) ؛ مطرح در اين ميان حشيش است . بدائونى در طرد همهء شادى و شعفهاى كم و بيش غيرقانونى دورهء اكبر حشيش را هم به همراه ترياك لعنت مىكند . ( 4 )
ترياك وقتى همراه با شراب استفاده مىشد ، بسيار خطرناك مىگرديد ، چيزى كه بابر به آن اشاره مىكند . ولى شراب بىنهايت مورد علاقهء تيموريان بود . بابر گزارش مىكند كه چگونه سلطان احمد ميرزا ، عمويش ، سه هفتهء تمام بادهگسارى مىنموده ، ضمن اينكه همسرش هم با او همراهى مىكرده است و سپس مجددا براى مدتى هوشيار مىمانده است . بايسنقر ميرزا از هرات ، « گيلاس شراب را خيلى دوست داشت ، ولى وقتى نمىنوشيد نمازش را بهجا مىآورد » . ( قرآن مىگويد : وقتى باده نوشيدهايد به نماز نزديك نشويد . ) « 4 »
هامش
( 1 ) .bhang .( 2 ) .BullheShah .( 3 ) .Kasur .( 4 ) . سورهء النساء ، آيهء 43 .