چون از اين طريق غم و غصه از بين مىرود .
در زمان تنهايى يك همراه است
و هضم بد غذا به وسيلهء آن از بين مىرود . ( 15 )
به زودى قليان مورد استفاده قرار گرفت كه براى تزيين آن هنرمندان زحمات زيادى كشيدند ؛ بيشتر مخازن كروى شكل آب كه روى حلقههاى پرتزيين قرار داشتند ، از شيشهء رنگين بودند يا با لعاب ميناى الوان روكش شده بودند ؛ غالبا از كارهاى معروف بيدرى هم در ميان آنها يافت مىشد . بيشتر مينياتورها ثابت مىكنند كه خانمها نيز از قليان خوششان مىآمده است .
ولى در اصل چيزى ويژهء دربار مغول نبايد وجود داشته باشد : جهانگير مىنويسد كه او با به حكومت رسيدنش توليد شراب و مواد الكلى را ممنوع كرد ، ولى وقتى كه او با نمونهء بد قابل تصورى حركت را شروع كرده ، چه فايده داشته است ؟ شراب و مواد مخدر ظاهرا در دورهء او به همان شكل ، حتى بيشتر از قبل مورد استفاده بوده است .
الكل و مواد مخدر
دو مورد از جالب توجهترين كارهاى هنرى دورهء مغول به يك ديدگاه بسيار منفى از زندگى ، به ويژه در طبقهء اعيان و اشراف ، اشاره مىكنند : اين مسئله مصرف مواد مخدر و اعتياد به الكل است .
يكى از اين كارهاى هنرى ، جام كوچك ترياك جهانگير و ديگرى يك تابلوى نقاشى از عنايت خان « 1 » در حال مرگ است .
اين جام كوچك از يشم سبز در شكل يك گل شقايق به قطر 8 سانتىمتر با يك گل قرمز ميناكارى شده با برگهايى از زبرجدهاى ريز است كه تقريبا شفاف مىباشد و نمونهاى كامل از زيبايى و هنر صنعتكاران قصر است . فرمانروا عادت داشت مشروب خود را از اين جام بنوشد - مخلوطى از شراب پر ادويه و ترياك كه غالبا با كنياك آميخته شده بود . او خود كاملا صادقانه توصيف مىكند كه چگونه گاه و بيگاه كوشيده ، اين عادتهاى ناجور را ترك كند و لذت استفاده از چنين موادى را محدود نمايد - ولى بىنتيجه . حتى تلاشهاى نورجهان نيز كمك نكردند و بدينترتيب سلامتىاش را آرام آرام بيشتر از دست داد . متلونى و تغيير دايم حالات او نيز به حساب بادهنوشى و استفاده از مواد مخدر گذاشته شده است .
او در اين ميان يك نمونهء درخشان براى آسيب از ترياك و شراب در يكى از افسرانش داشت . عنايت خان كه در يكى از مينياتورها به عنوان مرد جوان خوش ظاهرى قابل مشاهده بود ، خود را با اعتياد به
هامش
( 1 ) .InayatKhan .