تخطي إلى المحتوى الرئيسي

در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — صفحة 213

مساهمون:

ص٢١٣
نيز - به ويژه در سالهايى كه مقر فرمانروايى بود - يك فرهنگ بزرگ فرش‌بافى تكوين يافت . ولى پوششهاى زمخت‌تر از كابل و ايران مىآمدند . توليدات پنبه‌اى مىتوانستند به عنوان كف‌پوشهاى ساده ، مثل نوعى گليم امروزى ، مورد استفاده قرار گيرند . حتى از چيت گلدار نيز براى پوشش كف استفاده مىشد ، يك قطعه به طول 7 متر و عرض 6 / 4 متر در قرن 17 وقف يك مركز تصوف شده است . ( 18 ) پرده‌هاى دور چادرها ( قنات ، سراپرده ) مىتوانست از چيت گلدار توليد شوند . در اين تكنيك پارچهء پنبه‌اى رنگ‌آميزى شده ، لعاب داده ، آهار زده ، و سپس اتو كشيده يا صاف مىشده ، تا سطحى درخشان و ضد آب پيدا كند . توليدات چيت گلدار كه نخست در برهان‌پور توليد شدند ، در انگلستان بسيار محبوب بودند و انواع روكش از اين جنس سبك با رنگهاى شاد تهيه مىشدند . ( 19 ) غالبا در مينياتورها بالشهايى ديده مىشوند كه روكشهاى آنها با تصاويرى از انسانها ، حيوانات ، و شكوفه تزيين يافته‌اند ؛ گاه نيز با رامشگران ، آقايان متشخص ، طوطيهاى كاكل‌دار ، و درختان پرشكوفه . اين بدين معنى است كه دنياى تصوير كتابها و آلبومها ، در واقع پيش از رنگ‌آميزى ، روى پارچه انتقال مىيافته است . در روى لباسها ، به ويژه روى پارچه‌هاى شلوار نيز گاهى چنين نقشهايى توجه را جلب مىكنند . البته در اين مورد چيت گلدار مطرح نيست ، بلكه بيشتر از ابريشم كلفت استفاده مىشد . ولى ظاهرا هنرمندان قادر بوده‌اند كه همه نوع پارچه را با انواع تصاوير به صورت بافته ، نقاشى ، و طلادوزى شده تزيين كنند ، و تالارها و چادرها بايد با پرده‌هاى رنگارنگ پرنقششان روى بيننده تأثيرى عظيم گذاشته باشند .

دنياى جواهرات

مشاهدهء تصاوير شاهزادگان و خانمهاى مغول ، همان‌طور كه در تعداد زيادى از تصاوير مينياتورها وجود دارند ، مثل يك راهرو در وسط موزه‌هاى بزرگ دنيا ، تصورى از يك تجمل غيرقابل تجسم در ما ايجاد مىكند كه در دربار و به وسيلهء بزرگان سرزمين اعمال مىشده است ، و اين تصور با گزارشهاى سفرا ، تجار ، و پزشكان اروپايى تأييد مىشود . از اين‌رو باعث تعجب نيست كه براى همايون ، پسر بابر ، هنوز در زمان حيات پدرش اثرى دربارهء جواهرات تأليف شده است ، چون همان‌طور كه انتظار مىرفت ، گنجينه‌هاى شاهزادگان بايد به او به ارث مىرسيدند . ( 1 ) به هر حال عشق به جواهرات در دنياى اسلام ، همان‌طور كه از مجموعهء كتيبه‌ها و سنگ نوشته‌هاى متعدد قديمى مىتوان تشخيص داد ، همواره نقش مهمى را ايفا مىكرده است . قبلا هم در زمان هارون الرشيد ( 786 - 809 ) يك مرواريد فوق العاده درشت و بىنقص ، كم‌تر از 70000 دينار خريدارى نمىشده است ( 2 ) و مرواريدها به ويژه در دورهء مغول نيز نقش مهمى را ايفا