هنوز هم قصرهاى عظيم مغولان در آگرا ، دهلى ، لاهور ، و فتح پورسيكرى جذاب هستند ، ولى آنها مثل يك دكور تئاتر كاملا ناتمام ، اثرى سرد و بىروح بهجا مىگذارند . ولى ما مجبوريم مجسم كنيم كه آنها چگونه در هنگام يك عروسى مثل عروسى داراشكوه تزيين يافته بودند و از گزارشهاى وقايعنگاران ، سفراى بيگانه ، و همچنين شعرا و بيشتر از همه از تصاوير مينياتورها در دست نوشتههاى تاريخى و ادبى ، براى ما آشكار مىشود كه تأثير اين بناهاى باعظمت تا چه حد زياد تابع فرشها و پارچههايى بوده است كه اين قصرها با آنها تزيين شده بودند . حتى چادرهاى سلطنتى پر از پردهها و پشتيها بودند و هنگام جشنهاى ويژه ، خيابانهاى فتح پورسيكرى نيز با فرشها مفروش مىشدند . آصف خان به مناسبت بازديد باجناغش جهانگير ، دستور داد مسير اقامتگاه سلطنتى تا چادرش را تمام و كمال با كنارههاى مخمل فرش كنند ، در حالى كه دختر خان خانان عبد الرحيم به افتخار پدرش دستور داد در سال 1617 زمين چمن خشك و بىحاصل فتح باغ ، باغ پيروزى پدرش را در احمد آباد با مخمل سبز رنگ فرش كنند و درختان بىبرگ را با ابريشم سبز آذين كنند !
مينياتورها به ما اجازه مىدهند تا تشخيص دهيم كه چگونه همهء ملاقاتكنندگان فرمانروا همانگونه كه لازمهء آن است ، بدون كفش روى فرشها قدم گذاشتهاند . در سينهكش بالاى پنجرهها نيز ، به ويژه در پنجرهء چهروكه « 1 » كه در آن فرمانروا افتخار بركت ديدنش را به زيردستانش مىداده ، فرشهاى گرانبها آويخته بوده است .
تمام فرشها ، چادرها ، و پردهها در فراش خانه نگهدارى مىشد كه براى نظم آن عدهاى از كارمندان مسئول بودند . اينكه فراش خانه در فتح پورسيكرى در سال 1578 به سبب آتشسوزى از بين رفت ، نه فقط يك ضايعهء بزرگ براى اكبر ، بلكه براى تاريخ هنر دنياى اسلام محسوب مىشد . چون در آنجا تمام پارچههاى بافته براى تزيينات داخلى از جمله پردههاى زربفت از طلا يا از مخمل اروپايى ، از پشم يا از پارچههاى منقوش دمشقى و ساير اجناس ديگر به همراه فرشهايى از ايران و آسياى مركزى ، و همچنين رواندازهاى نمدى نگهدارى مىشدند .
در كنار واردات از ايران كه همواره فرشهاى ممتاز بود ، در دورهء مغول كارخانجاتى در لاهور ، آگرا ، فتح پورسيكرى به وجود آمده بودند كه لاهور و احمد آباد نه فقط براى فرشهايشان ، بلكه براى مخملهايشان نيز معروفيت داشتند .
فرشهاى مغولى در اروپا خواستار زيادى داشتند . كمپانى هند شرقى در سال 1615 صادرات بزرگ فرش لاهور را آغاز كرد . البته آنها به دشوارى به دست مىآمدند ، چون فرمانروايان بهترين قطعات را براى خود برمىداشتند . ولى براى انگلستان فرشهاى بزرگ بيشتر از همه قابل توجه بودند ، چون از آنها ترجيحا به
هامش
( 1 ) .jharoka .