ولى در حالى كه عمامهء شاهزادگان و ملتزمين فرمانروا نسبتا كوچك و خوابيده بود ، علما در زينت عمامهء گرد بزرگشان مىدرخشيدند ، بزرگ كرده عمامهاش در واقع يعنى ، خودنمايى كردن . ( 10 )
در اوايل دورهء مغول عمامهء شگفتآور فرمانروا همايون را مىيابيم . اين پوشش سر ، تاج عزتى است كه از يك كلاه كپى بلند و نوك تيز كه به دور نوعى لبه دور كلاه پيچيده شده است و در چندين نقطه به شكل 7 آزاد و باز است تشكيل شده به نحوى كه كلاه تا حدودى به يك غنچهء در حال شكفتن شبيه است . خانمها در اوايل با كلاههاى تركى بلند كه گاه به آنها تور كوچكى متصل بود ، ظاهر مىشدند . كلاه تركى خانمهاى اشرافى مىتوانسته با گل كلاه يا پر تزيين شود . عارفان در تصاوير غالبا پوشش سر كلاه مانندى بر سر دارند و گاه نيز با كلاههاى كپى برجسته و به سمت پشت قوس يافته ظاهر شدهاند . مردم عادى اصولا با عرقچينهاى نسبتا چسبان با لبهاى كوچك نشان داده شدهاند ؛ گاه خدمتكاران را نيز با كلاههاى نوكتيز تصوير كردهاند .
كودكان ظاهرا شب كلاههاى چسبانى شبيه به آنچه در اروپا نيز معمول بوده بر سر داشتهاند . در ميان عجايب دريافتى همايون از انگليس ، كلاههايى اروپايى بودند كه مقرب خان ، رئيس بندرگاه سورات براى سرورش ترتيب داده بود . ( 11 )
به هر حال سورات محل بزرگ تغيير وسيلهء حمل و نقل كالا ، به ويژه منسوجات نيز بود . چون با وجود اينكه هند از نظر منسوجات ناحيهاى غنى بود ، براى پارچههاى پشمى خاص ، مثل آنچه كه در تركيه ، انگليس ، و پرتقال توليد مىشدند ، توجه و علاقه نشان داده مىشد . ايران نيز ارسالكنندهء زربفتهاى ارزشمندى بود ، به كارهاى غياث « 1 » استاد بافنده از ايران ، در دربار اكبر نيز ارج نهاده مىشد . ولى به طور كل لطيفترين پارچههاى ابريشمى و پنبهاى در كشور توليد مىشدند . بنارس در آن زمان براى ساريهاى بنارسىاش ، زربفتهاى ابريشمى ، معروف بود و شهرهاى بنگالى ساتگائون « 2 » و سونارگائون « 3 » نيز مركز ظريفترين بافتهها بودند . گوجرات براى مخمل شهرت داشت ( همچنين لاهور ) و سورات به عنوان « منبع چيزهاى ارزشمند و نادر » اعتبار داشت ، چون كالاهاى وارداتى به آنجا وارد مىشدند .
اينها را ما از توصيف محمد صالح كنبوه براى آمادهسازى جشن عروسى داراشكوه در سال 1633 درمىيابيم و به نظر مىرسد كه سنت قديمى تركى تقسيمبندى هدايا در گروه 9 تايى تا دورهء شاه جهان حفظ شده است ، چونكه از توقوز پارچه « 4 » ، 9 قطعه جنس ، براى عروسى داراشكوه صحبت است .
هامش
( 1 ) .Ghiyath .( 2 ) .Satgaon .( 3 ) .Sonargaon .( 4 ) .toqusparcha .