مستحكم شده بود مىنشستند ، در حالى كه خانمهاى دربارى در هودجهايى كه روى شتر قرار داشت دنبالشان در حركت بودند . براى ديدار ساير خانمهاى خاندان سلطنتى كالسكههايى يكنفره ( به نظر مىرسد نوعى ريكشا ) وجود داشت كه به وسيلهء زنان مخصوصى كشيده مىشدند ، تا بدينوسيله خانم بتواند نزد خانمهاى هم شأنش برود ، چون همانطور كه تاورنيه گزارش مىكند چنين اقداماتى ضرورى بود ، زيرا مردان حمل كنندهء كجاوهها در واقع اجازهء ورود به منطقهء حرمسرا را نداشتند ، ولى فقط نور جهان از سر توماس رو كالسكهاى دريافت كرده بود كه استفاده از آن برايش ظاهرا لذت زيادى داشته است .
علاوه بر اين مهمانان اروپايى نيز چنين گردشهاى جمعى را توصيف كردهاند ؛ ما از آنها درمىيابيم كه پيغامها به وسيلهء خواجههاى حرمسرا آورده مىشدند و خانمهاى دريافت كننده به عنوان نشانهء قبول مؤدبانهء يك پيغام ، براى فرستنده كمى سقز جويدنى مىفرستادهاند .
در سفرهاى طولانى - مثل سفر به كشمير - گروه خانمها ديرتر راه مىافتاد ، ولى زودتر به مقصد مىرسيد ، چون آنها از راه ميانبر هدايت مىشدند كه در نتيجه مىتوانستند ورود سعادتمند فرمانروا را به او تبريك بگويند .
البته همهء خانمهايى كه در قصر به سبب خصوصيتى يا به دليلى حضور داشتهاند ، اينچنين در تجمل زندگى نكردهاند . غالبا دخترانى از خانوادههاى فقير ، به ويژه كودكان يتيم ، پذيرفته مىشدهاند كه بعدا مىبايستى زندگى نرمالى را ادامه داده باشند . سپس خانمها جهيزيهء دختران را تأمين مىكردند - همانطور كه امروزه هم در خانوادههاى سنتى اتفاق مىافتد - جهانگير يكبار به حاجى كوكى « 1 » خواهر شيرى پدرش دستور داد همهء زنانى كه به زمين و پول احتياج داشتند ، البته در درجهء اول بيوههاى افسران لايق و كارمندان را نزد او آورند . جهانگير براى آنها آنچه را كه امروزه به عنوان بنياد بيوهها تلقى شده است ، تأسيس كرد . خانمها ظاهرا در مواقع قحطى يا بلاياى طبيعى از طريق تغذيهء عمومى و امثال آن در كمكهاى اجتماعى مشاركت داشتهاند .
ولى همواره بايد تأكيد شود كه زندگى در قصر اجازهء هيچگونه محيط خصوصى را نمىداد . حتى وقتى خانمى مىخواست به رختخواب رود ، زنان خدمتكار متعددى دور او بودند كه تا دميدن صبح ، با او مىماندند . در واقع حتى در صحنههاى عاشقانهء تصاوير هم همواره چند خدمتكار حضور دارند تا مراقب زوج باشند و احتياجاتشان را رفع كنند . ( 45 )
و نبايد تعجب كرد - همانطور كه باز هم مىتوان از مينياتورها دريافت - روابط عاشقانهء زنان با هم نيز
هامش
( 1 ) .HajjiKoki .