تصوير چهرهء يك خانم مغول متشخص
با اين وصف خانمها فقط با بازيهاى اجتماعى سرگرم نبودند ، بلكه خود را با گربهها و پرندگانشان نيز مشغول مىكردند ؛ ولى آراستن خويش به ويژه مهم بوده است . فرهنگ حمام گرفتن بسيار پيشرفته بوده است ؛ كافى است كه تأسيسات حمام سلطنتى در آگرا ، دهلى يا دژ لاهور ، جايى كه آب سرد و گرم جارى وجود داشته است ، ديده شود . ولى برخى مينياتورها هستند كه خانمها را اينجا و آنجا در لباسهاى شفاف نشان مىدهند كه در بركهها يا حوضهاى آب شادمانه آبتنى مىكردهاند . ( 41 )
پس از استحمام آنها را با روغنهاى معطر ماساژ مىدادند ، در حالى كه ماساژ پاها از اهميت ويژهاى برخوردار بود . در اين ميان از يك سنگ پاى زبر حمام از جنس سفال يا از يك ليف گياهى استفاده مىشده است . لطيفهاى معروف روايت مىكند كه خان خانان عبد الرحيم ، پاداش فوق العاده زيادى به يك نقاش داده است ، چون زن زيبايى كه او در مينياتورش تصوير كرده بود دقيقا همان حالت شاد و سرخوشى را در چهره داشت كه كسى وقتى سنگ پا با كف پايش تماس پيدا مىكند ، دارد . ( 42 )
غالبا حنابندان مىكردند ؛ كف پاها و دستهاى قرمز رنگ معمول بودند ؛ شب حنابندان قبل از عروسى ، در آن زمان مثل امروز با خوشى و لذت زياد جشن گرفته مىشد . در اين ميان نه فقط دستها و پاهاى عروس با نقشهاى ظريف و زيبا به رنگ قرمز نقاشى مىشدند ( براى اين كار امكان داشت كه مدلهاى هلالى خريدارى شود ) ، به نحوى كه انگار ظاهرا دستكش به دست و جوراب به پا دارد ، بلكه دختران جوان شركتكننده حناى آماده را به سمت هم پرتاب مىكردند ( هنوز هم مىكنند ) كه لكههايى غيرقابل پاك كردن روى لباسها بجا مىگذاشت . معروف است كه هنگام خاكسترى شدن موها فرق سر را با حنا رنگ مىكنند .
موى سر با روغن چرب مىشد كه بدين ترتيب صاف و درخشان بود . گيسوى بلند توأم با نوار ابريشمى ، رشتههاى طلا يا گلهاى تازه بافته مىشد ، چشمها سرمه كشيده مىشدند ، در حالى كه در
در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — صفحة 197
مساهمون: آنه مارى شيمل
ص١٩٧