مسموم كردهاند . ( 32 )
زنان محافظ بايد به ناظر « 1 » گزارش مىدادند و وقتى زنان ملاقات كنندهاى حضور خود را اعلام مىكردند ، بايد نخست كسب اجازه مىشد . محلدار در اين ميان مسئوليت بزرگى داشت و بايد تمام موارد غيرعادى را به فرمانروا گزارش مىكرد . زنان منشى هم براى خانمها كار مىكردهاند و وقتى فرمانروا ظهرها يا بيشتر اوقات شبها به حرمسرا مىآمد ، گزارشها و همچنين خواستههاى خانمها براى او خوانده مىشد .
آنها حق داشتند كه حكم انتصاب افرادشان را شخصا صادر كنند ؛ نور جهان حتى اجازه داشت فرمان ، حكم اصلى فرمانروا را مهر كند . ولى احكام ساير شاهزاده خانمها ، مثل حميده بانو بيگم و جهانآرا نيز پايدار بودند ، از جمله - البته نه احكام مهم ، ولى احكامى مشخص - حكمى كه در آن حميده به يك برهمن اجازه داده است گاوهاى خود را براى چريدن در منطقهء مشخصى رها كند . ولى مهمتر اينكه شاهزاده خانمها اجازه داشتند فرمانهاى فرمانروا را مهر كنند ، چون اوزوك ، مهر گرد ، در حرمسرا نگهدارى مىشد . ( 33 )
شگفتآور به نظر مىرسد كه مغولان زنانشان را - دستكم در اوايل - همانطور كه از خاطرات بابر چنين برمىآيد ، با خود به ميدان جنگ مىبردهاند . بعدها خانمها غالبا در عقب لشكر بر فيل مىنشستند تا جنگ را نظاره كنند . اينكه در اين ميان مىتوانسته است حوادث مصيبتبارى رخ دهد ، موضوعى است كه همايون آن را در جنگ چاوسا « 2 » عليه شرخان سورى كه در آن خانمهاى زيادى كشته يا ناپديد شدند ، تجربه كرد . آنها احتمالا در گنگ غرق شده بودند . توصيف گلبدن از سير زندگى نه چندان موفق برادر ناتنىاش شامل بعضى از صحنهها دربارهء شركت خانمها در لشكركشيهاى اوست .
ولى زندگى شاهزاده خانمها بدون چنين ماجراهايى خيلى هم يكنواخت نبوده است . آنها دوست داشتند جشنهايى برپا كنند و به ويژه عروسيهايى ترتيب دهند - كاملا همانطور كه هنوز هم امروزه در مورد خانمهاى شبه قاره مصداق دارد . جشنهاى عروسى غالبا در كاخ مادر فرمانروا كه نوهها ، برادرزادهها ، و خواهرزادههايش را در ناز و نعمت پرورش مىداد ، برپا مىشدند . مقدمات عروسى با دقت زياد از پيش آماده مىشد - يا به وسيلهء مادر داماد يا مثل مورد داراشكوه ، به وسيلهء خواهر بزرگتر . وقتى كه اصولا كودكى - به ويژه يك شاهزاده - به دنيا مىآمد ، دليل بيشترى براى برپايى جشن وجود داشت . بدين ترتيب تصاويرى كه جشنهاى هنگام تولد شاهزادهاى را نشان مىدهند ، منبع خوبى براى اطلاع بيشتر از زندگى در زنانه هستند . ( 34 ) در آنجا مادر در رختخوابى مجلل در بالاترين فضاى تصوير قرار دارد ؛ كنار او
هامش
( 1 ) .nazir .( 2 ) .Chausa .