ماهرانه عمل كرده است ، نبايد فراموش شود . او مرگ همسرش را مخفى نگه داشت و منتظر ماند تا شاه اعلم پسر اورنگ زيب به عنوان جانشين وارد شود . او براى اين كار از احترام زيادى نزد اورنگ زيب برخوردار شد . از آنجا كه او فرزندى نداشت از بچههاى زنان صيغهء همسرش نگهدارى مىكرد . او آخرين سالهاى زندگىاش را در مكه گذراند . ( 22 )
البته در زمان فروپاشى ، بيشتر دربارهء رامشگران و زنانى عجيب و غريب كه اختيار فرمانروا را در دست داشتند ، مىشنويم . جنجالهاى جهاندار شاه نمونهاى ويژه هستند . كوكى جيو ، ظاهرا خواهر شيرى محمد شاه براى مدت كوتاهى آنچنان با نفوذ بود كه اجازه داشت مهر سلطنتى را در اختيار داشته باشد ، ضمن اينكه دوستى با قدسيه بيگم راه تأمين مقام فرمانروايى را براى پسر خواندهاش با عنوان احمد شاه در سال 1748 ، به خوبى بلد بود .
او از تمام امتيازات برخوردار بود ، در حالى كه بيوههاى واقعى فرمانرواى مرحوم در فقر زندگى مىكردند . ( 23 ) البته موقعيت قدرت او كه به كمك يكى از خواجهها به دست آمده بود ، زياد طول نكشيد ؛ او را خيلى زود خفه كردند .
در ولايات نيز زنان شجاع و فهميده مثل مونى بيگم ، همسر مير جعفر ، نواب در بنگال كه تمام امور همسرش را كنترل مىكرد و دستور ساخت يكى از مهمترين مساجد مرشد آباد را داده است ، وجود داشتهاند . ( 24 ) ولى ما در همان زمان در پنجاب به موغلانى بيگم « 1 » ( 25 ) برمىخوريم و در آنجا شرف النسأ بزرگ زاده ، در قرن 18 به واسطهء مقاومتش در برابر سيكها ، معروفيت پيدا كرد . هنوز هم آرامگاه كوچك برج مانند او در لاهور قرار دارد كه با كاشيهايى با نقش درخت سرو پوشش شده است و اقبال در جاويد نامهء خود زن شجاع را كه مىخواسته است فقط به قرآن و شمشير اميد ببندد و ما او را در آن همنشين بهشتيان مىيابيم ، تحسين كرده است .
در ميان شاهزاده خانمهاى هندو نيز زنان بىنظيرى مثل تولسى باى « 2 » كه يك زن مارات بود و رهبرى سپاهى قوى را براى حمله داشت ، يا رانى دورگاواتى « 3 » از گندوانا كه براى جسارت و مهارتش معروفيت داشت ، قابل ذكر هستند . البته بيوهء راجهء سرىناگار كه در روزهاى فرمانروايى شاه جهان با قدرت حكومت كرده و با علاقه دستور قطع بينى مردان ظاهرا گناهكار را مىداده است ، نبايد فراموش شود . . . ( 26 )
ولى زنان چگونه زندگى مىكردهاند ؟
ميرزا عزيز كوكا كه كنترل زبانش را نداشته است ، بايد ادعا كرده باشد :
هامش
( 1 ) .MughalaniBegum .( 2 ) .TulsiBai .( 3 ) .RaniDurgavati .