شب چنين گريه كنى و سر بر سنگ بكوبى ؟
او احتمالا در باغهاى شاليمار كه در كودكىاش در لاهور احداث شده بودند يا احتمالا در باغهاى به اصطلاح زيب النسأ كه از آنها هنوز هم مىتوان آثار غمانگيز چندى را در لاهور يافت ، اينچنين شكوه كرده است . ( 19 ) و تنهايى او در سطور زير منعكس است :
مرا به عنوان مدل نقاشى برگزيد - * شكل آه را او چگونه به تصوير خواهد كشيد ؟ ( 20 )
ولى زيب النسأ نيز مثل جهانآرا از شعرا و نويسندگان حمايت كرده است . محمد صفى قزوينى ، تفسير قرآنى را تحت عنوان زيب التفاسير « 1 » تأليف كرد و زيب النسأ به او 1000 روپيه ، و تمام آنچه براى سفر زيارت مكه ضرورى بود ، پاداش داد . وى هنگام بازگشت در سال 1676 كتابى تحت عنوان انيس الحجاج « 2 » تقديم زيب النسأ كرد . محمد سعيد اشرف معلم زيب النسأ يك ديوان شعر و يك مثنوى تأليف كرده است . ساير علماى در خدمت شاهزاده خانم به خواست او آثار مهم را كپى كردند . ( 21 ) زيب النسأ و همچنين خواهرش زينت النسأ به عنوان بانيان ساخت و ساز برترى و امتياز خود را نشان دادهاند و اگر از باغهاى زيب النسأ در لاهور ديگر چيز زيادى يافت نمىشود ، مىتوان در كنار حصار سمت رودخانهء دژ قرمز رنگ در دهلى ، زينت المساجد را كه شاهزاده زينت النسأ حدود سال 1700 دستور ساخت آن را داده است ، مورد تحسين قرار داد كه در آن چندين دههء بعد شعراى دهلى همديگر را ملاقات مىكردند تا در مورد اشعار اردوى تازه سروده شده و قوانين خود بحث كنند . دختران اورنگ زيب از متدينين مراقبت مىكردند و براى صوفيان ، از جمله محمد نصير عندليب ، و پسرش مير درد ، خانههايى براى سكونت ايجاد كردند . زينت النسأ زمانى كه ماراتها زندانى شده بودند از زنان متشخص آنها نيز نگهدارى مىكرد .
همواره باز هم اسامى زنانى ظاهر مىشوند كه با خاندان مغول در ارتباط قرار داشتهاند و از مقامشان براى مقاصد فرهنگى استفاده كردهاند ، هنوز هم در لاهور آرامگاه زيباى گلابى باغ « 3 » را كه داى آناگا « 4 » دايهء شاه جهان ( ف . 1671 ) ساخته است تحسين مىكنم .
صاحب جى « 5 » ، دختر على مردان خان ، و خانم امير خان ، حاكم كابل كه از نظر سياسى و اقتصادى بسيار
هامش
( 1 ) .zebat - tafasir .( 2 ) .anisal - hujjaj .( 3 ) .GulabiBagh .( 4 ) .Daianaga .( 5 ) .Sahibjee .