انجام مقاصد ، نماد رنگها ، و خيلى چيزهاى ديگر را فراگرفت . شاه بهلول به وسيلهء هيندال برادر همايون به قتل رسيد ، زيرا كه او از نفوذش روى همايون هراس داشت ؛ ولى به نظر مىرسد همانطور كه گلبدن در بين سطرها اشاره مىكند ، دلايل ديگرى هم نقشى را ايفا كرده باشند . با وجود اين نفوذ محمد غوث گواليورى ( ف . 1562 ) ، برادر شاه بهلول ، بر عدهء زيادى از مسلمانان خيلى بيشتر بود و فرقهء شاطرى كه او نمايندهاش بود به عنوان مثال در برهانپور مدتهاى مديد اثرگذار بوده است . محمد غوث به عنوان شخصيت روحانى قدرتمند بانفوذ مورد ستايش بابر قرار گرفت . او 12 سال در غارى از دنيا دورى گزيد ؛ سپس اثرش پنج گوهر را كه هم به فارسى و هم به عربى موجود است تأليف كرد . اين اثر كه تركيبى از عرفان ، ستارهشناسى ، تعاليم سحر ، و اسرار است گرهاش مىتواند فقط به دست شخص آگاه به اسرار گشوده شود . على المتقى عالم روحانى بزرگ و نويسندهء مجموعهاى ، قرنها مورد استفاده از احاديث ، عليه محمد غوث فتوا صادر كرد ، در حالى كه وجيه الدين گوجراتى عالم روحانى ديگر نظرى مثبت نسبت به او داشت . اكبر ظاهرا توجه خاصى به مرد قدرتمند خداوند نداشته است - ( 5 ) حقيقتى شگفتآور كه هم بدائونى و هم ابو الفضل اظهار داشتهاند . ولى تانزن « 1 » موسيقيدان محبوب اكبر از ستايشگران بزرگ محمد قائوت بود و كاملا ممكن است كه مقبرهء زيباى او با ديوارهاى سنگى شبكهاى پيچيده و دشوار و نردههاى پنجرهاش با تزئينات دانه تسبيحى از سنگ مرمر زرد رنگ به وسيلهء تانزن ساخته شده باشد كه قبر سادهء خودش فقط با چند قدم فاصله از آن قرار گرفته است - چون موسيقى بهترين راه براى حركت دادن هندوها و مسلمانان به سوى تفاهم متقابل بود . ( 6 )
گفته مىشود كه اكبر به نوشتههاى شرف الدين مانرى ( ف . 1380 ) ، صوفى بيهارى كه تقدسى ساده و عاقلانه را تعليم مىدادهاند ، با علاقهاى خاص توجه كرده است ؛ ولى او نيز مانند فرزندانش عاشق اشعار عرفانى مولانا جلال الدين رومى بود كه در اوايل قرن 14 م . در هند معروفيت پيدا كرده بود ، و در پايان قرن 15 به طورى كه يك نويسندهء هندى گزارش مىكند حتى مورد علاقهء برهمنهاى بنگالى نيز قرار گرفته است .
ولى اكبر بيشتر از همه جذب چيشتىها شده بود . حتى فرمانروايان سلسلههاى سلطنتى پيش از مغولان احترام عميقى براى روحانى چيشتى ، نظام الدين اوليا ( ف . 1325 ) از دهلى قايل بودند و مقبرهاش مركز قدرت روحانيون دهلى كه هر مهمان رسمى بايد از آن ديدن مىكرد باقى ماند ، در حين دورهء كوتاه حكومت همايون در دهلى ، پيرى رايس « 2 » ژنرال ترك نيز به آنجا برده شد .
اكبر يكبار شخصا از مقبرهء فريد گنجى شكر ، مرشد نظام الدين ، در پاك پاتان در پنجاب ديدن كرد ،
هامش
( 1 ) .Tansen .( 2 ) .PiriReis .