ترتيب او در ادبيات هندو - مسلمان عاشقى شجاع مىشود كه به دست ملاهاى قسى القلب وفادار به مقررات كشته شده است . ( 1 )
در اواسط قرن 11 صوفيان به شمال غربى هند كه غزنويان بر آن حاكم بودند ، رسيدند ؛ نخستين كتاب دستى مهم تصوف به فارسى را هجويرى جولابى « 1 » نوشته است كه از شرق ايران به لاهور تبعيد شده بود ، جايى كه مقبرهاش تا به امروز مورد احترام است : در آنجا او را به داتا گنج بخش مىشناسند و سالهاى طولانى صوفيانى كه از شمال غربى به شبه قاره مىآمدند عادت داشتند با حضور بر سر قبر او براى ادامه نقل مكان و اقامت در سرزمين « از او كسب اجازه » بكنند .
در سدههاى بعدى عدهء زيادى از مردان خدا كه به اخوتها و طريقتهاى مختلف تعلق داشتند ، وارد سرزمين شدند ؛ از جمله چيشتىهاى عاشق شعر و موسيقى كه اجمر مركز آنان براى مغولان اهميت به سزايى يافته بود و همچنين سهرورديه « 2 » زياد از حد منطقى كه در سند و پنجاب و بنگال مركز ثقل اوليه را داشت . على همدانى ، كبراويه « 3 » را وارد كشمير كرد كه فردوسيه « 4 » ، شاخهاى از آن در بيهار و بنگال فعال بود . بابر در حين لشكركشيهاى پيروزمندانهاش از قبر همدانى در خوتالان « 5 » ديدن كرد . شاطريه « 6 » براى مدتى نقش بزرگى را در هند مركزى ايفا نمود ، در حالى كه موسيقى و رقص نقشبنديه بايد با مغولان در شبه قاره همواره با اهميتتر مىشد . به آنها گروههاى كوچك بىشمارى از ستايشگران دوستداران مسلم خداوند ، شكلهاى آميختهاى با گروههاى بهاكتى هندى اضافه مىشدند ، مختصر اينكه پس از آمدن بابر به هند تصوير رنگارنگى از طريقتهاى عارفانهء متفاوت در برابر او و همراهانش قرار داشت . تقريبا در همان زمان او الهيات عارفى « ابن عربى ( 2 ) « 7 » » ، اندلسى ( ف . 1240 ) پس از جر و بحثهاى طولانى ميان استادانى كه پيشرو به رسميت شناساندن خود بودند در هند اشاعه يافت . تعاليم او از وحدت وجود كه غالبا به سادگى به عنوان يگانگى خدا و جهان يا تك اصلى جهان تلقى مىشود بيش از همه به شعر در تمام زبانهاى شبه قاره رنگ داد ، و باعث استنادات جديد و نوشتههاى جامعتر علماى صوفى مسلك شد . حتى بدائونى خشك و زياده از حد منطقى نيز به طورى كه به شكلى غافلگير كننده از كتاب نجات الرشيد « 8 » او دريافت مىشود ، پيرو استاد اعظم بوده است . ( 3 ) ولى معروفترين نمايندهء تعاليم ابن عربى در هند محب اللّه از اللّه
هامش
( 1 ) .HujwiriJullabi .( 2 ) .Suhrawardiyya .( 3 ) .Kubrawiyya .( 4 ) .Firdausiyya .( 5 ) .Khuttalan .( 6 ) .Shattariyya .( 7 ) .IbnArabi .( 8 ) .najatar - rashid .