على ( ع ) اولين امام شيعه به عنوان دهمين اواتار ويشنوس « 1 » محترم شمرده مىشد . آنها به طورى كه از مدارك ادبى استنباط مىشود به نظر مىرسد كه با عرفان در ارتباطى تنگاتنگ بوده باشند . با وجود اينكه از گروههاى مختلف اسماعيليه در وقايع رسمى چيزى زيادى خوانده نمىشود ، ولى به نظر مىرسد كه به وجود آنان به ويژه در دورهء حكومت اورنگ زيب به عنوان تهديدى براى تعاليم مطلق نگريسته شده است .
در اين باره مدركى بايگانى شده به عنوان فرمان در دورهء اين فرمانروا به گوجرات فرستاده شده است : ( 2 )
دستور براى وضعيت لغو آيينهاى ممنوعه
بدينوسيله به اطلاع كارمندان مسئول ايالت احمد آباد ، گوهر سرزمينهاى عالم ، مىرسد كه اينك مسئوليت ادارهء لغو كنندهء آيينهاى ممنوعه در ايالت مذكور طبق دستور و الا مقام از
xy
به
yx
واگذار شده است كه بايد وظايف و مسئوليتهاى معمول در آن استان را درست و صحيح اجرا كند .
او نبايد هوشيارى و مراقبت خود را در مورد كوچكترين موضوع از دست دهد . او بايد در حد ضرورت سختگيرانه عمل كند تا انواع مذاهب ممنوعه را طبق قوانين مقدس روشنگر لغو نمايد . او بايد يك امام و يك مؤذن متعصب براى مسجد احداث شده به وسيلهء فرقهء اسماعيليه تعيين كند . او بايد دقت كند كه وسايل ممنوعه و نوشابههاى سكرآور مورد استفاده قرار نگيرند . او بايد از اين فرقه تعهد بگيرد كه ادعاهاى غلط اين مردم را رد نمايند . مسئوليت وضع ياد شده بدينوسيله به شخص نامبرده در بالا واگذار شده است .
وظايف و قوانين سنتى اين پست حق اوست . ( اشخاص مورد نظر ) بايد بدانند كه او در اين زمينه دستورات اكيد خواهد داد .
اورنگ زيب ، همانطور كه مىبينيم كوشيده است در گوجرات عليه اسماعيليه اقدام كند . او در سال ( 1688 - 1689 م . ) سيد شاهجى « 2 » ، يكى از رهبران ثروتمند اسماعيليه را از احمد آباد به دربارش احضار كرد ؛ ولى او خودكشى كرد و عمل او منجر به شورشهايى در ايالت شد كه حاكم ايالت با خونريزيهاى زياد آنها را فرونشاند .
زمان كاملا كوتاهى پيش از فروپاشى قلمروى مغول در سال 1857 ، در تاريخ فرقهء اسماعيليه نيز تغييرى ايجاد شد - رهبر نزارى - خوجه - اسماعيليان كه خود را آقا خان ناميده بود در سال 1839 م . از ايران به بمبئى آمد و در آنجا مستقر شد و به وسيلهء طرح دعوى در دادگاه به عنوان رهبر قانونى فرقهء اسماعيليه به رسميت شناخته شد . سلطان محمد سوم ، آقا خان معروف ( ف . 1959 ) كه بعدا اجتماعش را به
هامش
( 1 ) .AvatarVishnus .( 2 ) .Shahjee .