ارتش مغول در جنگهاى زمينى ( جنگ در خشكى ) تخصص كامل داشت كه در آنها « دشت با خون كشتهشدگان لالهزار مىشد » ، جايى كه دشمنان به سوى گود مرگ مىشتابيدند ، و دلاوران مغول گاه شربت گواراى شهادت را مىنوشيدند .
ولى ناوگان جنگى وجود نداشت . در دورهء حكومت اكبر حتى چندتايى قايق توپدار به نام غراب « 1 » ، كلاغ ، ساخته شد ( با ناوچههاى جنگى ما مقايسه شود ) و اورنگ زيب نيز تعدادى كشتى را با توپهايى تجهيز كرد ، ولى جنگى دريايى قابل تصور نبود ، چه عليه پرتقالىها در درياى هند و چه عليه انگليسىها و هلندىها در خليج بنگال ؛ در آنجا تبهكارى دزدان دريايى رفت و آمد را دشوار كرده بود . كمبود يك ناوگان جنگى فعال ، يكى از ضعفهاى ارتش مغول بود كه حريف حملات رو به رشد قدرتهاى اروپايى نمىشد .
مجازاتها
وقتى جهانگير بر تخت نشست ، دستور داد زنجيرى مطلا به طول 30 گز نصب كنند كه به آن 60 زنگوله آويخته بود ، بدين نحو هركس كه شكايتى داشت ، مىتوانست او را خبر كند . ( 1 ) همايون در حين دورهء كوتاه حكومتش از يك طبل عدالت استفاده مىكرد . سر توماس رو گزارش مىكند كه جهانگير واقعا صبورانه به شكايات زيردستانش گوش مىداد ؛ او و ساير فرمانروايان مغول در سفرها همصحبت از عدالت مىكردند . بىخود نيست كه در روى يك مينياتور مربوط به سال 1618 در برلين ، روى تكيهگاه تخت سلطنت جهانگير ، شكلى اروپايى از فرشتهء عدالت تصوير شده است .
به طور كلى مسائل حقوقى سريع و بدون انتظار طولانى حل مىشده است . براى مسلمين شريعت وجود داشت كه ارگانهاى اجرايى آن قضات بودند . بدينترتيب از سيستم معمولى كشورهاى اسلامى پيروى مىشده است . مشابه اين براى هنديان معتبر بود كه به عنوان دهيمى « 2 » ، شخص مورد حمايت ، طبق قوانين اسلامى به وسيلهء حقوقدانان خود محكوم مىشدند ، آنها مىتوانستند مسائل خود را با اين وصف نزد قاضى نيز ، همانطور كه در خاور نزديك براى مسيحيان و يهوديان مورد نادرى نبوده است ، مطرح كنند . در روستاها خيلى از مسائل توسط شوراى ده ، پانچايات « 3 » حل و فصل مىشد . در فتاوى عالمگيرى « 4 » ، « فتواهاى جمعآورى شده در زمان اورنگ زيب » ، خوانده مىشود كه دهيمىها در مقابل
هامش
( 1 ) .ghurab .( 2 ) .dhimmi .( 3 ) .panchayat .( 4 ) .fatawi - ialamgiri .