در تمام عمليات جنگى ، سربازان قسمت مهندسى بسيار مهم بودهاند كه با مهارت زياد پلهاى شناورى مىساختند كه حتى وحشىترين فيلها مىتوانستند از روى آن بگذرند .
در ميان مينياتورهاى دورهء اكبر يكى از معروفترين آنها محاصرهء چيتور ( 8 ) را نشان مىدهد كه در روى آن تشخيص داده مىشود كه ارتش براى بالا بردن توپهاى سنگين مخصوص محاصره ، از شيب تند كوهى كه قلعه روى آن بوده ، متحمل چه زحمت باور نكردنىاى شده است . گاوها به دشوارى مىتوانستهاند ارابهها را با چرخهاى بزرگ چوبى حركت دهند . آمادهسازى براى آنچه در آلمان در قرون وسطا « اژدهاى بىبال » ناميده مىشد ، چنين توصيف مىشود :
ابتدا ساباد « 1 » ، يا ساباط ساخته مىشد . ساباد ديوارهايى هستند كه در برد تفنگ فتيلهاى از استحكامات دشمن شروع و سپس تا نزديك جان پناه آنها ، احتمالا از ارتفاع آن بلندتر ، ادامه داده مىشوند . از بالاى ساباد توپها شكافى در حصارهاى قلعه ايجاد مىكنند و با پشتيبانى آن گروههاى حملهور به قلعه نزديك مىشوند . براى استحكام يك چنين ديوارى از سبدهاى بافتهء بزرگى به شكل غلتك كه با پوست گاو وحشى روكش و با خاك پر مىشوند ، استفاده مىشود ؛ سنگر كنها اين سپر متحرك را در جلو خود مىغلتاندند تا در حين كار در پشت آنها در مقابل شليك دشمن پوشش داده شوند . . .
سپس گودالهايى حفر و مواد منفجره كار گذاشته مىشد كه در زمين سخت كار دشوارى بود . 5000 نفر فقط به كار كندن زمين مشغول بودند و روزانه به طور ميانگين 200 نفر از آنها كشته مىشدند ؛ ولى بيشتر آنان داوطلب بودند ، چون فرمانروا اجازه نمىداد كه كار متوقف شود ، بيشتر دستور مىداد دام و روپيه بسيار زيادى پخش كنند و بدينترتيب همواره به جاى كشتهشدگان ، كارگران جديدى براى كار خطرناك وجود داشتند . . .
ساباد نقب قابل تردد كه مستقيما تحت فرمان فرمانروا قرار داشت ، آنچنان بلند بود كه امكان نداشت فيلى كه روى پشتش جنگجويى نيزه به دست نشسته بود ، از دژ ديده شود و چنان عريض بود كه 10 سوار مىتوانستند در كنار هم روى آن حركت كنند .
براى ساخت اين تداركات عالى به ضميمهء دو گودال مواد منفجره كه زياد دور از هم نبودند ، به زمانى حدود سه هفته نياز بود . ( 9 )
در 13 دسامبر 1567 حمله آغاز شد ، در حالى كه دومين گود مواد منفجره خيلى سريع منفجر شد و دوست و دشمن را تكه و پاره كرد . محاصره تا آخر ماه فوريه طول كشيد ؛ سپس چيتور خود را تسليم كرد ؛ محاصرهشدگان دست به خودكشى زدند و در شهر خودسوزى كردند . بدائونى كه خود با علاقه مايل به شركت در جنگ بود ، ابيات زير را سرود :
هامش
( 1 ) .sabad .