دمهاى گاو كوهى مشخص بودهاند ، برخى از مينياتورها ، جنگلى زيبا ، آراسته به پرچمها را نشان مىدهند كه به كنگرههايى طلايى كه از آنها دمهاى سفيد گاو كوهى آويزان است ، ختم مىشوند . نيزهها نيز كه به وسيلهء بخشى از سربازان حمل مىشدند ، قبل از شروع جنگ - اگر تصاوير را باور كنيم - به يك شبكهء منظم ( 7 ) شباهت داشتهاند .
اسبها به وسيلهء يك زره چند تكه محافظت مىشدند ؛ سر و گردن با تجهيزاتى فلزى پوشيده بوده است ؛ از سوراخهاى زره گردن ، يال بافته بيرون كشيده شده بود ؛ بقيهء بدن به استثناى پاهاى پوشيده با زره ، گاه با زنجيرهاى طلايى رنگ تزيين يافته بود . طبلهاى پايهدار براى افسران عالىرتبه فراموش نمىشدند و وقتى طنينافكن مىشدند ، نشانهء واحد مقتدرى براى قشون بود ، چون فقط منصبداران معينى ( از 2000 يا 3000 ذات به بالا ) ، اجازهء حمل آن را داشتند .
به توصيف وقايعنگاران ، هرچه نقش توپخانه بيشتر مىبود ، به همان نسبت تجهيزات افسران و سربازان كمتر مىشد . در واقع مانوچى اشاره مىكند كه سربازان هيچ نوع لباس متحد الشكلى به آن صورت كه در اروپا معمول بود ، بر تن نداشتهاند .
مغولان براى توپخانهء سنگين از تركان و بيشتر از اروپاييها و بهويژه پرتقالىها و ايتاليايىها كمك مىگرفتند . اكبر مىخواست كه در سورات ، سر توپچى مسيحى استخدام كند و در دورهء حكومت اورنگ زيب تعداد سرتوپچيهاى اروپايى افزايش پيدا كرد ؛ چنانچه آنها در شغلشان فعال بودند ، دستمزد بسيار بالايى دريافت مىداشتند .
توپهايى با لولههاى كوتاه ، بلند ، كلفت ، و همچنين منجنيقها و راكتها مورد استفاده بودهاند . توپهاى عظيم گاه يك اثر هنرى واقعى بودند . ولى مشكل بزرگ حمل آنها بوده است . چون گلولهها در ابتدا از سنگ بودهاند و توپى كه با آن سنگى به وزن حدود 250 كيلو را بتوان شليك كرد ، بايد بسيار محكم بوده باشد . بابر در سال 1527 در محاصرهاى ، 14 توپ سنگين را كه گلولههايى به وزن تقريبا 113 تا 157 كيلو را شليك مىكردند ، مورد استفاده قرار داده است . 700 تا 800 باربر بايد كمك مىكردند تا تمام اين بار را به بالاى تپه ببرند . از روى زمين هموار به 200 جفت گاو نر باركش نياز بوده است ؛ البته براى توپهاى عظيمى مثل آنچه بابر در همان سال عليه راناسانگا به كار برد ، هر كدام به 1000 گاو نر و همچنين فيلهايى اضافى براى حمل مهمات نياز بوده است . با چنين توپهايى امكان داشت در روز 8 گلوله و كمى بعد ، 16 گلوله شليك كرد .
همايون پسر بابر در جنگ كنوج ، 700 توپ لوله كوتاه به كاربرد كه هر كدام روى ارابهاى با چهار گاو نر حركت داده مىشد . گلولههاى آنها نزديك 5 / 2 كيلو وزن داشتهاند . اضافه بر آن 21 توپ سنگين هم وجود داشته است كه براى حمل هر كدام 8 جفت گاو نر مورد نياز بوده است . گلولهها - گلولههايى از سرب به وزن 23 كيلو بودهاند - بردى حدود يك فرسخ ( حدود 2 / 6 كيلومتر ) داشتهاند . براى محاصره برجهاى متحركى هم ساخته شده بود .
در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — صفحة 100
مساهمون: آنه مارى شيمل
ص١٠٠