اوّل خودشان از ملبوسات خارجه احتراز نمايند و مردم را به اجناس وطنى تحريص و ترغيب كنند و از براى فراهم آوردن امتعه ، و منسوجات داخلى ، ملّت را به شركتهاى كلّى و كمپانى امر نمايند و فلّاحين را به فلاحت و زارعين [ را ] به زراعت و تجار را به تجارت امتعهء وطنى باز دارند كه پول وطن كمتر به خارجه برود .
بعد ، اوّل كارخانه كه لازم داريم و بايد از خارجه بياوريم كارخانهء اسلحهسازى است بايد از هر پولى كه باشد چه سهم امام و چه مظالم و چه از خمس و چه از زكات و يا از ماليات و يا وجوه بريات ، و الّا از طريق اعانه و يا تشكيل شركت تجارت به هر قسمى كه بوده باشد كارخانهء مذكور را بياورند و به طرز جديد اسلحهء كافى فراهم آرند و بعد مردم را از عالى و دانى در تحت نظام بياورند و خود حجّة الاسلامان هفته [ اى ] دو روز افتخارا لباس رزم پوشيده به ميدان مشق حاضر گردند و مردم را امر نمايند كه همه روزه در مساجد حاضر گردند و از آن اجتماع از اخلاق و حالات يكديگر مطلع شوند و در صبحها كه عموم در مساجد حاضرند ، بعد از فريضه و شنيدن احكام شرعيّه يك ساعت اهل هر مسجدى در مكان معينى حاضر گردند و اين يك ساعت را مشق نظام نمايند .
بعد هركس پى شغل خود برود و به كسب و كار خود پردازد تا در مقام حاجت همه بتوانند حاضر گردند .
و وظيفهء ديگر علما آن است ، آن مقدار مدارس كه ما در ايران داريم و موقوفات از براى آنها معين كردهايم ، از تمام مملكت - كه كرورها طلبه داريم - در هرچند سالى يك نفر و يا دو نفر حجة الاسلام از ميان آنها مشكل بيرون آيد ، اگر آنها طلبه و تحصيلكن بودند بايد لااقل نصف آنها حجة الاسلام شوند و نصف ديگر مردمان با علمى شوند كه بتوانند در شعبات ادارات علما ترويج شريعت كنند و مردم را به آب مذهب دعوت نمايند .
حال كه در ساليان دراز از هزاران هزار از آنها يك نفر عالم كه به درد ملّت بخورد بيرون نمىآيد ، پس بايد ترتيبى از براى آنها قرار دهند و حجرات مدارس را به هيزم شكنهاى مازندرانى و يا بيكارههاى مملكت موروث ندهند و هر بيكاره را در آنجا منزل
سفرنامه گوهر مقصود ( فارسى ) — صفحة 313
مساهمون: آقا سيد مصطفى تهرانى ( ميرخانى )
ص٣١٣