عموما و در ايران خصوصا از براى دعوت ، مسافرت نمودند .
هفتاد هزار از ارامنهء سريانى و آشورى به زور دعات مذهب ارتودوكس كه مذهب رسمى روس است در آذربايجان و كردستان و همدان و كرمانشاهان در يازده سال قبل متفرق شدند . اعنى هفتاد هزار سالدات « 1 » روس در اين بلاد جاى كردند و سه كرور پول ، از پروتستانهاى آمريك و انگليس ، در دوازده سال قبل ، در طرف جنوب ايران از سواحل خليج فارس و عراق و عربستان رسيده به مصرف رسيد .
از جنوب و شمال مذهب ايرانيان در فشار طبيعيان آمد . باز مويى در تن بزرگان ما به هيجان نيامد . هرچه توانستند از براى جيره و مواجب ، كلهء هم كوفتند و از براى منصب و لقب بر سر هم زدند . هريك مقدارى از مملكت را به عنوان تيول و خانوارى قسمت نمودند . بيگانگان را دايگان پنداشتند . ماران خانگى را ياران جانى دانستند .
در يازده سال قبل در روزنامهاى ديدم نوشته بود در همين سال ، يك صد و بيست [ و ] هفت ميليون فرانك به مصارف محاكم روحانيان از عيسويان رسيده و هفت صد [ و ] هفتاد [ و ] شش هزار [ و ] نهصد و هشت نفر [ 776908 ] از مذاهب مختلفه - كه زياده بر يك ثلث آنان كه مسلمان بودهاند - مذهب ترسايان را قبول نمودهاند و دعوت كنندگان از عيسويان از مرد و زن يك صد و چهل و هفت هزار [ 147000 ] بوده كه در تمام نقاط عالم منتشر شدهاند . از آن [ ها ] بيست و پنج هزار [ 25000 ] از زنان ، دنيا گذشتهاند و پنجاه و شش هزار [ 56000 ] كشيشان مىباشند .
باوجودى كه مىنويسد در سنهء قبل يك هزار و هفت [ 1007 ] نفر كشيشان ما را در اقطار عالم به قتل رسانيدهاند باوجود بر اين روزبهروز بر نفوذ خود افزودند ، كتابها بر ردّ اسلام نوشته ، در ميان مسلمانان منتشر نمودند و كرورها انجيل مجّانى به مردم دادند و به توسط دختران پرىپيكر و زنان خوشمنظر ، مردم را در كنيسههاى خود دعوت نمودند .
اجامره و اوباش از براى قلّاشى به سوى آنها شتافتند . به لعبتان ترسايى ، دل باختند و
هامش
( 1 ) . سالدات : ( روسى ، ا ) سرباز .