إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ
« 1 » .
از ابتداى بعثت تاكنون دينى كه پسنديدهء خدا و مرضىّ پروردگار است همان اسلام است . از زمان حضرت آدم - عليه السلام - تا ايّام محمد بن عبد اللّه - صلى اللّه عليه و آله و سلم - تمام انبيا مبعوث به دين اسلام شدند و دين اسلام شريعتى است كه مردم را به شاهراه سلامت كشاند و از مهالك برهاند . چنانچه شرايع تمام انبيا و ارسال رسل و انزال كتب همه از براى معرفت خداوند و ستايش و پرستش پروردگار و تزكيه و تصفيهء اخلاق و ترتيب امور زندگانى و معيشت مردم بوده و اصول قوانين اين مراتب همان اصول و فروعى بوده كه سابق گفتم .
اگر تفاوتى در گفتار انبيا بود ، فقط در موضوع اين احكام بود . آن هم به سبب مقتضيات عصر و تكليف هر زمانى و موضوع عمل به آن احكام ، برحسب كيفيت فرق مىنمود .
مثلا نماز در هر شريعتى بود ، ولى صورت آن در هر زمانى فرق مىكرد ، چنانچه در زمان ما و بعضى ازمنه نماز مرتب به ركعات بود و در بعضى ايّام مانند دعا و مناجات بود و در بعضى اوقات به اقسام ديگر بود . و همچنين روزه ، ترتيب امساك و مبطلات آن و مقدار امساك و عدد ايام امساك در هر دوره فرق داشت ، ولى در اصل نماز و روزه هيچ شريعتى از آن خالى نبوده ، و هيچ ملّتى از قيد اين تكاليف بيرون نبودهاند و همين قواعد كلّيه در هر مذهبى جارى بود .
و امّا آن پنج مسأله از اصول دين تغيير بردار نبوده و نيست و نخواهد بود . زيرا كه خدا را به وحدانيت شناختن و عادل دانستن و ارسال رسل را از روى لطف بر خدا لازم دانستن و تصديق خليفههاى انبيا نمودن و معتقد به روز جزا بودن بر هر عاقلى فريضه و اجتهاد آن بر هركس وظيفه است و در هيچ دوره اين مسايل تغيير بردار نبوده و نيست .
و امّا اختلاف كه منظور شماست و مقصود از آن را ضديت و معارضت مىدانيد در هيچ دوره در ميان دو پيغمبر اين مخالفت و معارضت نبوده ، هرگز شنيده نشده دو پيغمبر
هامش
( 1 ) . « دين خداپسند همانا اسلام است » آل عمران 3 / 19 .