من ظاهرها » « 1 » پس به اصابت رأى و متانت حزم اهل شور و از افكار باريك دورانديش ايشان و از عزم مصلحانهء مآلانديش اهل مشورت ، در رفع حادثات و رفع غائلات ، از خدمات و زحمات نجات توان يافت ، و به رهنمايى خيال و انديشهء فكر صائب و نظر ثاقب به سر منزل سعادت توان شتافت .
و از نصايح شاپور است كه مىفرمايد : « لا عصمة الّا بتوفيق اللّه و لا حلم الّا بتأييده و لا صدق الّا بنيّته و لا رأى الّا بالمشاورة » « 2 » كه بنيان توفيق را جز به مصالح عصمت و بناى تأييد را جز به آلت حلم ، به چيز ديگر نتوان نهاد . و باب سعادت نيّت را جز به مفتاح صدق ، به كليد ديگر نتوان گشود . و نام علم و حكمت را جز در دارالشّوراى معرفت ، در كفّ با كفايت مشورت ، به دست ديگرى نتوان داد . زيرا كه بنى نوع بشر بر طبايع مختلفه مخلوق گشتهاند . روح لطيف و جسم كثيف آنان به يكديگر ممزوج گرديده و تركيب شده و نور عقل و ظلمت جهل ايشان به هم آميخته . از اين جهت هريكى را مذهبى جداگانه و مشربى على حدّه مىباشد ؛ لهذا با اختلاط سليقه و امتزاج عقيده ، غير از طريق مشاوره ، عقايد صحيحه از ايشان نتوان استخراج نمود . پس آنچه از تواريخ و آثار و احاديث و اخبار ظاهر است بر هر فرقهاى از امم و بر هر گروهى از ملل ، لازم است كه از براى نگاهدارى قوانين شريعت و براى حفظ قواعد امور مملكت ، و ترتيب اساس آسايش ملّت ، از علماى بافطانت و از دانايان از رجال دولت و صلحا از رعيّت كه از قواعد مدنيّت و مكارم اخلاق بشريّت ، علمى كافى و اطلاعى وافى دارند ، مانند پروين « 3 » در گرد هم آيند
هامش
( 1 ) . يعنى : « هنگامى كه امراى شما بهترين افراد شما و ثروتمندان شما سختىترين مردمان باشند ، و كارهايتان با تدبيرسنجى پيش برود آنگاه زندگى براى شما بهتر از مرگ است . و اگر امراى شما افراد شرور و ثروتمندان شما مردمان بخيل باشند و كارهايتان بدون تدبيرسنجى صورت پذيرد ، در اين صورت ، مردن براى شما بهتر از زندگى است . » آثار الصادقين ، ج 10 ، ص 157 .
( 2 ) . يعنى : « بىگناهى و خويشتندارى ممكن نيست مگر در ( سايهء ) رستگارى خداوند يكتا ، و خوددارى و بردبارى امكان ندارد مگر با كمك و يارى او ، و اخلاص و راستى امكان ندارد مگر اينكه نيت و اراده و هدف او باشد و رأى و نظر ( مفيد ) نيست مگر آنگاه كه انديشه و تدبيرخواهى شود . »
( 3 ) . پروين : چند ستارهء درخشان . . . كه از تعداد بسيارى ستاره تشكيل شده ولى فقط شش ستارهء آن با چشم ديده مىشود كه در يك جا به صورت خوشه جمع شده و باهم در فضا حركت مىكنند ، به عربى ثريا مىگويند .