و بعضى به اسم فيروزه فروش چنان در دزدى مسلّط و ماهرند كه نسيم عيّار از ايشان فرارى است . مثلا فيروزه كه يك قران ارزش داشته باشد به ده تومان مىفروشند و هرگاه كه ايشان را ملامت نمايند كه آخر تو مسلمان و مشترى بيچاره مسلمان ، اين چه انصاف است كه اگر روزى مشترى معطل و پريشان بشود ، فيروزه ده تومانى را به پنج قران نتواند بفروشد ؟
جواب مىدهند اين تجارت انتيقه « 1 » است و معاملهء انتيقه غبن ندارد .
گويا آنكه خداوند در باب معاملهء انتيقه سورهء مخصوص و يا آيهء معيّنى فرستاده و مجاز فرموده تا مسلمانان را بچاپند .
و بعضى ديگر به اجاره و استجارهء املاك كاروانسراها و خانهها مىپردازند ، مانند آنكه يك خانه ، شش باب اطاق « 2 » داشته باشد ، سالى سى تومان اجاره مىكنند و هر اطاقى را به ده نفر زوّار مىدهند و از هريك ، روزى پنج شاهى لااقل مىگيرند ، كه هر اطاقى را روزى دو ريال و ماهى هفت تومان و پنج هزار و سالى نود تومان . پس آن خانه كه شش اطاق دارد و سى تومان اجاره نموده ، سالى پانصد و چهل تومان اجاره برمىدارد و به اين اندازه بىانصافى قناعت ندارد و سالى دو مقابل اين اجاره كه از زوّار مىگيرد بايد از معاملات آنها از قبيل فروختن عليق و ملزومات ديگر به آنها و بعضى تدليسات كه انسان از گفتن آن شرم دارد ، فايده بايد ببرد .
به آن هم قناعت ندارند اگر زوّار غريبى بميرد ، وارث بزرگ او خواهند بود و اگر آن زوّار متاعى داشته باشد ، بخواهد بفروشد ، در فايده ، شريك بزرگ خواهند گرديد و شرح حالات اين فرقه بيش از آن است كه بتوانم امشب از براى شما شرح دهم .
و فرقهء ديگر از مردم اين ولايت ، محرّرين و رمّالانند كه در صحن بزرگ و صحن ديگر و مسجد گوهرشاد و درب درهاى صحن نشسته و مقدارى هم در بالاخيابان و پايين خيابان متوقفند . شغل ايشان در ظاهر محرّرى و رمّالى است و ليك هزار رشته كارهاى قبيح در دست دارند .
هامش
( 1 ) . انتيغه : در تداول عامه آنتيك .
( 2 ) . اصل : اوطاق .