نجم الدين ايوبى بود . در 662 ه ق . حمص را به متصرفات خود منضم كرد . در 663 ه ق . از قاهره با لشكر گران عازم جنگ با صليبيان شد . در همين سال بندر قيصريه و در 666 ه ق . يافا و انطاكيه را تصرف نمود . نه بار با سپاهيان مغول جنگيد و بالاخره در دمشق وفات يافت . دستگاه اطلاعاتى منظمى تأسيس نمود كه اخبار فورى را با كبوتر مىفرستاد . در زمان او مقر حكومت عباسى از بغداد به قاهره منتقل شد . سرگذشت حيرتانگيز بيبرس وى را به زودى به صورت مردى افسانهاى درآورد .
داستان « سيره بيبرس » در باب وقايع زندگى اوست .
« مصاحب ، ج يك »
( 76 )
- دولت بنى ايوب -
دولت كردان ايوبى يا بنى ايوب به دست صلاح الدين يوسف فرزند نجم الدين ايوب از اكراد رواديه در شامات و فلسطين و ناحيه كوهستانى واقع بين حوضههاى علياى دجله و فرات تأسيس گرديد و پس از سقوط دولت فاطمى مصر به وسيله صلاح الدين ، مصر سفلى نيز در قلمرو اين دولت قرار گرفت . كردان ايوبى ابتكار جنگهاى صليبى را در دست داشتند و صلاح الدين قهرمان مشهور جنگهاى مزبور شناخته شده است . سلطنت اين خاندان از 564 تا 648 ه ق . دوام داشت .
« اعلام معين ، ج 5 »
( 77 )
- چراكسه -
دولتى بود كه از سال 784 تا 923 ه ق . بهمدت 139 سال در مصر حكومت كردند . بيست و سه تن از اين خاندان بر مصر ، سوريه و حجاز حكومت كردند . تيمور لنگ در زمان اين خاندان ظهور كرد ، شام را متصرف و آن را ويران نمود ولى به مصر نرفت . مرحوم عباس اقبال حكومت مماليك را دو طبقه مىداند : « مماليك بحرى » و « مماليك برجى » . اين خاندان به دست سلطان سليم خان ثانى منقرض شد و مصر و شام و حجاز جزو متصرفات عثمانى گرديد .
« ترجمه طبقات سلاطين اسلام »
( 78 )
- مالطه -
جزيرهاى در وسط درياى سفيد در 200 كيلومترى شرق تونس به طول 27 و عرض 14 كيلومتر . مركز مهم تجارت بين اروپا و افريقا است .
« قاموس الاعلام ، ج 6 »
( 79 )
- مراصد الاطلاع -
ح : « ياقوت حموى مؤلف كتاب المعجم البلدان مؤلف اين كتاب نيز هست كه در سنه 626 ه ق . در حلب وفات يافت . شرححال او در وفيات الاعيان مسطور است . »
( 80 )
- باب المندب -
تنگهاى بين عربستان و برّ آفريقا كه بحر احمر را به خليج عدن و اقيانوس هند مرتبط مىكند . عرضش 32 كيلومتر است . جزيره « بريم » در آن قرار دارد .
( 81 )
- قاموس -
يا « القاموس المحيط » يكى از معتبرترين لغتنامههاى عربى به عربى ، تأليف مجد الدين فيروزآبادى . به زبانهاى فارسى و تركى ترجمه و شرح شده . معروفترين ترجمه تركى آن « اوقيانوس » نام دارد در 4 جلد بزرگ توسط عاصم افندى ( بولاق 1250 ق ؛ استانبول 1305 . ق ) . از ترجمه فارسى آن يكى « ترجمان اللغه » تاليف محمد ابن . . . شفيع قزوينى ( چاپ 1303 - 1308 ق ) . فيروزآبادى اين كتاب را در مكه تأليف كرده و اساس كار او « صحاح اللغه » جوهرى است . مهمترين شرح قاموس به عربى « تاج العروس » تاليف سيد مرتضى زبيدى است . در مورد ارزش قاموس همين بس كه قاموس اندكاندك معنى مطلق كتاب لغت به خود گرفته .
« مصاحب ، ج 2 بخش يك »
( 82 )
- كيسانيه -
يا مختاريه فرقهاى از شيعه كه به امامت محمد حنيفه فرزند على ( ع ) قايل بودهاند .